«خواتین» و نقش سیاسی - اجتماعی آنان در تاریخ اسلام
چکیده
خاتون/قاتون/قادین، به معنای خانم، بانوی اصیل و شوهردار (به طور عام) و زنان والامقام و دختران خاقان، خان و بزرگان (به طور خاص)، یکی از عنوانهای مهم در تاریخ اسلام و در واقع، عنوانی ویژه در برابر خان بوده که برای بزرگداشت زنان و تجلیل از مقام آنان، به کار میرفته است.عنوان «خاتون» خاستگاه سغدی داشته و پیش از ظهور اسلام به حکمرانان چین و بخارا اطلاق شده است، لکن این عنوان (با مفهوم خاص خود) در دورههای اسلامی هم در نقاط مختلف قلمرو اسلامی به کار میرفته و حتی گذشته از شهرت نخستین زن حکومتگر شیعه به نام «سیده ملک خاتون»، که در قرن چهارم هجری در ایران به حکومت رسید خاتون و برخی واژههای مترادفبا آن، همچون بیبی و سیده درباره حضرت فاطمهعلیها السلام و بعضی از فرزندان ائمه اطهارعلیه السلام، جایگاه ویژهای در میان شیعیان اثناعشری در ایران، داشته است.این مقاله درصدد است تا ضمن ریشهیابی واژه خاتون و مترادفهای آن، نقش سیاسی، اجتماعی، دینی و فرهنگی خاتونها را در دورههای گوناگون تاریخی بررسی کند.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- سید مهدی جوادی — انشجوی دکترای تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات تهران.