تحلیل عوامل پیش برنده تجهیز اراضی زراعی به سیستم های آبیاری بارانی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان روانسر)
چکیده
با توجّه به مصرف بیش از 90 درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی، مدیریت منابع آب در این بخش، از جایگاه و اهمّیت ویژهای برخوردار است و برنامهریزان و سیاستگذاران کشور را بر آن داشته تا با به کارگیری ابزار و فنآوریهای مختلف، میزان آب مصرفی در این بخش را با حفظ میزان تولیدات، به حداقل برساند. تجهیز اراضی زراعی به سیستم های آبیاری بارانی از جمله اقدامات مهمّ برنامهریزان کشور در راستای مدیریت منابع آب است که در سالهای گذشته تا کنون، در مناطق مختلف کشور از جمله شهرستان روانسر مورد استفاده کشاورزان قرار گرفته است. هدف از پژوهش حاضر بررسی و تحلیل اثرات سیستمهای آبیاری بارانی بر فعّالیّتهای کشاورزان و همچنین، شناسایی عوامل پیشبرنده تجهیز اراضی زراعی به سیستمهای مذکور در مدیریت منابع آب روستاهای شهرستان روانسر است. جامعه آماری پژوهش را کلّیّه کشاورزان استفادهکننده از سیستمهای آبیاری بارانی طی سالهای گذشته در شهرستان روانسر تشکیل میدهد (190 نفر) که از میان آنها، 181 نفر در دسترس بوده و حاضر به مصاحبه با محقّقان شده و نظراتشان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. ابزار اصلی پژوهش پرسشنامه محقّق ساخته بوده که روایی و پایایی آن به ترتیب توسّط اساتید و کارشناسان مربوطه و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. نتایج پژوهش با استفاده از آزمون ویلکاکسون نشان داد اثر سیستمهای آبیاری بارانی بر فعّالیّت کشاورزان در کلّیّه شاخصهای مورد بررسی، مثبت و معنیدار بوده است. نتایج آزمون t تکنمونهای نشان داد میزان رضایت مندی کشاورزان از سیستمهای مذکور با میانگین 762/3، بالاتر از حدّ متوسّط بوده است. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی در شناسایی پیشبرندههای تجهیز اراضی زراعی به سیستمهای آبیاری بارانی در محدوده مورد مطالعه نشان داد پنج عامل شناسایی شده توانستهاند حدود 73 درصد واریانس متغیّر وابسته پژوهش را تبیین کنند. عوامل شناسایی شده و مقدار واریانس آنها به ترتیب اهمّیت عبارتاند از: سیاستهای حمایتی (168/19)، تقویت نظام آموزشی - ترویجی (308/17)، مشارکت فعّال کشاورزان (459/13)، قابلیت و کارآیی اراضی زراعی (181/12) و عوامل زمینهای (893/10).