تحلیل بایستی ها از دیدگاه استاد مهدی حائری یزدی
چکیده
در علم اخلاق، با مجموعه ای از بایدها و نبایدها سر و کار داریم. تحلیل چیستی این بایدها و نبایدها، برعهده فلسفه اخلاق یا فر ا اخلاق است، یعنی اینکه بایدها از کدام دسته از مفاهیم فلسفی هستند؟ از معقولات اوّلی هستند، یا معقولات ثانی فلسفی یا از اعتباریات؟ به علاوه، تحلیل قضایای اخلاقی و اینکه این دسته از قضایا را می توان به قضایای اخباری ارجاع داد یا نه، یکی دیگر از مسائل مهم فلسفه اخلاق است. پرسش هیوم در مورد رابطه هست و بایدها نیز، از جمله مباحث فرا اخلاق است که فیلسوفان را درگیر پاسخ گویی کرده است. برخی از فیلسوفان معاصر اسلامی، چون علامه طباطبائی، مرتضی مطهری، محمدتقی مصباح و حائری، از جمله متفکرانی هستند که در باب پرسش های فوق به بحث و بررسی پرداخته اند. در این میان، حائری آراء خاص خود را دارد. از جمله آنکه همه بایستی های اخلاقی را به هستی ها ارجاع می دهد، یعنی بایستی ها را به وجوب بالغیر تفسیر می کند. حائری در این زمینه با علامه طباطبائی وجه اشتراک خاصی دارد، همان گونه که با مصباح نیز از جهتی وجه اشتراک و از جهت دیگر اختلاف نظر دارد. دیدگاه های علامه طباطبایی، مصباح و حائری از تحلیل بایستی ها، مورد نقد صادق لاریجانی قرار گرفته که در این مقاله به تحلیل آراء وی پرداخته شده است. دیدگاه هیوم در باب رابطه هست و باید، مربوط به دو مطلب مهم در منطق صورت است که حائری با تفکیک آن ها از یکدیگر، آراء خاص خود را در این زمینه بیان کرده است