ارائه یک مدل عمومی جدید برای برآورد تابش خورشیدی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران
چکیده
برآورد تابش خورشیدی روزانه (rs) برپایهی پارامتر های هواشناختی اندازهگیری شده در سطح افقی زمین به صورت گسترده در زمینههای مختلف به کار برده میشود. به دلیل مشکلات اقتصادی و فنی، اندازهگیری تابش در همه مناطق ممکن نیست و باید بر اساس مدلهای ریاضی به گونهای آن را تخمین زد. یکی از روشهای متداول برای تخمین تابش خورشیدی رسیده به زمین، استفاده از متغیرهای دمایی و جغرافیایی در هر مکان است. مدل هایی که بدین منظور در جهان و بهویژه در ایران پیشنهاد شده اغلب وابسته به یک نقطه خاص بوده است. بنابراین در این پژوهش تلاش شده تا یک مدل عمومی جدید برای تخمین rsبرای مناطق خشک و نیمهخشک ایران معرفی گردد. برای دستیابی به این هدف با استفاده از دادههایی چون دما (حداقل و حداکثر) در مقیاس روزانه، مختصات جغرافیایی (طول و عرض جغرافیایی) و ارتفاع از سطح دریا در دوره آماری 2010-1970 مربوط به ایستگاههای همدیدی اصفهان، کرمان، مشهد، طبس و خور و بیانک که در سامانۀ طبقهبندی کوپن دارای آب و هوای خشک و نیمه خشک هستند، چندین مدل رایج جهانی وابسته به مکان، جهت برآورد rs بررسی و پس از مقایسه کارآیی آن ها با توجه به شاخص های آماری، برازندهترین مدل معرفی شد. برای ارائه مدل عمومی و بسط معادله آن، بین ضرایب برازندهترین مدل وابسته به مکان و ویژگی های جغرافیایی هر مکان (طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا) در هر ایستگاه، روابط رگرسیونی خطی چندگانه ایجاد و بررسی، و سپس بر اساس محاسبات فوق یک معادله عمومی استنتاج شد. نتایج حاکی از آن است که مدل عمومی معرفی شده در این تحقیق، با میانگین کارآیی مدل 80/0، میانگین خطای معیار 01/0- ، میانگین جذر مربعات خطا 5/6 و میانگین ضریب مجموع باقیمانده ها 069/0 برازنده ترین مدل عمومی برآورد تابش خورشیدی روزانه (rs) در مناطق خشک و نیمه خشک ایران میباشد.