فرهنگ­نگاری گویشی * مطالعۀ موردی: بررسی فرهنگ­نگاری در گیلکی) .جهاندوست سبزعلیپور/سیده فاطمه نیک گهر

چکیده

فرهنگ­نگاری گویشی * (مطالعۀ موردی: بررسی فرهنگ­نگاری در گیلکی) جهاندوست سبزعلیپور [1] سیده فاطمه نیک گهر [2] تاریخ دریافت: 10/2/90 تاریخ تصویب: 10/2/91 چکیده ایران، از سرزمین­هایی است که از دیرباز، زبان­ها و گویش­های بسیاری در آن رواج داشته است؛ ولی با وجود این تنوع زبانی در کشورمان، عمر پژوهش درباره زبان­های ایرانی، چندان طولانی نیست و به صورت اساسی و تخصصی، از یک سده تجاوز نمی­کند. در مواردی نیز هنوز مطالعه علمی درباره زبان ها یا گویش­ها شروع نشده و آگاهی ما از برخی زبان­ها و گویش­های ایرانی، اندک است. یکی از روش­های مورد استفاده برای معرفی زبان یا گویشی خاص، تدوین فرهنگ لغت برای آن است. به طور کلی، هر مجموعه­ای از واژه­های گرد آمده را می­توان فرهنگ نامید؛ اما برای معرفی زبان ، چنین فرهنگ­هایی مورد نظر نیستند؛ بلکه آن هایی هستند که به روشی علمی و دقیق نوشته شده باشند. سابقه فرهنگ­نویسی برای زبان فارسی در کشور ما نشان می دهد که فاصله ما با فرهنگی درست و علمی، بسیار زیاد و این مسئله درباره گویش های ایرانی، بسیار متفاوت است؛ زیرا برای بسیاری از گویش­ها، فرهنگ لغتی تدوین نشده و یا اگر تدوین شده باشد، برای متخصصان حوزه زبان­شناسی، قابل استفاده نیست و تنها تعدادی از گویشوران، از آن ها لذت می­برند. نوشتن فرهنگ لغت هایی که واژه­های یک گویش را به طور دقیق معرفی کند و برای اهل زبان و متخصصان، قابل استفاده باشد، به اصولی نیازمند است که با پیروی از آن می توان فرهنگ لغاتی کم عیب­تر نوشت. در این مقاله کوشیده ایم برخی اصول ضروری در حوزه فرهنگ­نگاری گویشی را ذکر و بررسی کنیم و برای نشان دادن اهمیت این کار، مطالعه موردی و آسیب شناسی در حوزه فرهنگ­نگاری برای زبان گیلکی صورت گرفته است. از بخش های این مقاله می توان اصول فرهنگ­نگاری گویشی، فرهنگ نگاری برای زبان گیلکی و آسیب­شناسی فرهنگ­های گیلکی را نام برد. واژه­های کلیدی: فرهنگ­نویسی، فرهنگ­نویسی گویشی، فرهنگ­های زبان گیلکی * پیش­نویس این مقاله در همایش منطقه­ای زبان و گویش­های محلی گیلان که در دوازدهم اسفند 1389 در دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت برگزار شده بود، به صورت سخن رانی عرضه شد و بعد از دریافت و اِعمال نظر های تکمیلی استادان، به شکل حاضر درآمد. [1] استادیار و عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت . sabzalipor@gmail.com [2] کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت . . mrn-art-life@yahoo.com