مطالعه تنوع وراثتی و همبستگی صفات مهم زراعی در برخی ارقام برنج (oryza sativa) در ایران
چکیده
برنج غذای اصلی بیش از نیمی از مردم دنیا را تأمین میکند و در بخش عظیمی از قارّه آسیا تأمین کننده بیش از 80 درصد کالری و 75 درصد پروتئین مصرفی مردم است. یکی از روشهای افزایش محصول، استفاده از فنون بهنژادی است و از جمله ابزار مهم بهنژادگران گزینش است. از این رو اطلاع از تنوع وراثتی و گروه بندی ارقام به منظور انتخاب والدین مناسب جهت تلاقیهایی که ممکن است نوترکیبهای جدید ژنی ایجاد نمایند، در پروژههای مختلف اصلاحی ضروری است. بدین منظور، فاصله ماهالانوبیس 25 رقم برنج ایرانی و خارجی محاسبه و مورد استفاده قرار گرفت. تجزیه واریانس صفات ظاهری حاکی از این بود که بین ارقام مورد آزمایش از لحاظ 14 صفت مورد مطالعه، اختلاف معنیداری وجود داشته است. بررسی ضرائب همبستگی ریختشناختی و وراثتی نشان داد که مدت زمان خوشهدهی، مدت زمان رسیدن، تعداد دانه در خوشه، تعداد ساقه بارور، پنجه کل، طول برگ پرچم و عرض برگ پرچم با عملکرد، همبستگی مثبت و معنیدار داشتند. وراثت پذیری عمومی صفات از 72 درصد برای صفت عملکرد دانه در بوته تا 99 درصد برای صفات طول خوشه و ارتفاع بوته متغیر بود. تجزیه مؤلفههای اصلی 6 مؤلفه که مجموعاً بیش از 90 درصد از تغییرات کل را توجیه مینمودند مشخص نمود. صفت طول دانه بیشترین سهم را در مؤلفههای اصلی اول و دوم داشت. دستهبندی ارقام با استفاده از تجزیه کلاستر به روش upga، رقمها را در 4 کلاس مختلف گروه بندی نمود که کلاسترهای اول و چهارم بیشترین فاصله را داشتند. فواصل محاسبه شده نشان داد که کمترین فاصله وراثتی معنیدار بین ارقام حسن سرایی و line213 (1/26) و بیشترین مقدار d2 بین دو رقم ir58 و alfa (34/1522) وجود داشت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که تلاقی بین ارقام عنبربو و ir58؛ alfa و ir28؛ حسن سرایی آتشگاه و ir58 نوید هتروزیس نسبتاً بالایی را میدهد و احتمالاً تنوع بیشتری را نسبت به دیگر تلاقیها در خلال نسلهای تفکیک نشان خواهد داد. همچنین با توجه به نتایج به دست آمده از بررسی دندروگرام دو روش upga و cl به نظر میرسد که روش upga در تجزیه خوشهای نسبتاً تصویر صحیحتری از گروه بندی ارقام نسبت به روش cl ارائه مینماید.