ارزیابی طرح های آبخیزداری بیولوژیک و سدهای اصلاحی سنگ و سیمان با ارزیابی چندمعیاره مکانی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز قورچای رامیان)
چکیده
ارزیابی مکانی نامناسب در طرح ها و پروژههای توسعه ملی و منطقهای در ایران، عمدتاً به صرف غیرقابل توجیه بودجه و زمان منجر میگردد. برای کاهش این هزینهها و از دست رفتن فرصت ها، استفاده از یک مدل کارآمد که بتواند از خطای کارشناسی بکاهد، هدف تحقیق حاضر میباشد که در حوزه آبخیز قورچای رامیان گرگان انجام گردید. در این تحقیق، ابتدا سناریویهای مجزا و مدل مفهومی و درختی برای عملیات بیولوژیک و مکانیکی (احداث سدهای اصلاحی سنگ و سیمانی) تهیه گردید. در مرحله بعد، مطابق مدل، نقشههای محدودیتها و عوامل به محیط ارزیابی چندمعیاره مکانی در نرم افزار ایلویس وارد گردید. محدودیتها (شیب، کاربری اراضی، خاک و شبکه آبراهه) استانداردسازی بولین و عوامل (شیب، ارتفاع، خاک، فرسایش خاک، کاربری اراضی، فاصله از جاده، روستا، گسل منبع قرضه و زمینلغزش) استانداردسازی فازی (به روش های سود، هزینه و مرکب) شدند. وزندهی عوامل (به روش های رتبهدهی، مقایسه زوجی و مستقیم) با استفاده از نتایج پرسشنامه و نظرات کارشناسی انجام گردید. نتایج نشان داد در نقشه اولویت بندی که چهار رتبه بندی در آن مشخص گردیده بود، در طرح های بیولوژیک و در طرح های سد و سیمان، مکان های دارای اولویت اول به ترتیب امتیازات 97/0 تا 73/0 و طول 3 کیلومتر از آبراهه و 86/0 تا 65/0 و مساحت 2470 هکتار را به خود اختصاص دادند. مدل از نوع منطقی است و اصول منطقی و بهینه سازی را به کار می گیرد نه تجربی، بنابراین در صدد تست آن با طرح های اجرا شده قبلی نبوده ایم. طرح هایی که به مراتب دچار خطای زیاد هستند چون امکان تلفیق عوامل متعدد با فنون پیشرفته gis وجود نداشته است. در نهایت پیشنهاد شد که به دلیل به کارگیری عوامل متعدد مکانی در تصمیم، برای ارزیابی طرح های آبخیزداری و پیش بینی طرح ها برای اجرا، از این مدل در کشور در حوزه های مشابه استفاده گردد.