برهمکنش دو تناوب زراعی و سطوح نیتروژن بر عملکرد دانه و اجزای آن در دو رقم گندم نان در شرایط دیم در شیرا
چکیده
به منظور بررسی برهمکنش تناوب های زراعی و سطوح نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم گندم نان در شرایط دیم، مطالعهای در سال های زراعی 1382-1381 و 1383-1382 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز (باجگاه) انجام شد. در این مطالعه اثر دو تناوب زراعی (گندم- عدس و گندم-آیش) و سه سطح نیتروژن (صفر، 30 و 60 کیلوگرم در هکتار) بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم گندم نان (نیک نژاد و زاگرس) با استفاده از طرح آزمایشی کرت های خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار بررسی شد. در هر دو سال از برهمکنش نیتروژن و رقم روی عملکرد و اجزای عملکرد گندم بیشترین عملکرد دانه از تیمار 60 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و رقم نیک نژاد (١٠١٥کیلوگرم در هکتار در سال اول و ١٢٥٧ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. بیشترین تعداد سنبله در مترمربع نیز در سال اول از تیمار ٣٠ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (271 سنبله) و در سال دوم از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (٢٨٣ سنبله) به دست آمد. حداکثر تعداد دانه در سنبله در هر دو سال از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (11دانه در سال اول و 5/11 دانه در سال دوم) به دست آمد. برهمکنش نیتروژن و تناوب روی عملکرد و اجزای عملکرد گندم در هر دو سال به این صورت بود که حداکثر عملکرد دانه از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم-عدس (١٠٠٠کیلوگرم در هکتار در سال اول و ١٢٠٤ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. همچنین حداکثر تعداد سنبله در مترمربع در سال اول از تیمار ٦٠ کیلوگرم در هکتار و تناوب گندم-آیش (٢٦٧ سنبله) و در سال دوم از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم- عدس (28١ سنبله) به دست آمد. حداکثر تعداد دانه در سنبله در هر دو سال از تیمار ٦٠ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تناوب گندم- عدس (7/١٠ دانه در سال اول و 7/11 دانه در سال دوم) به دست آمد. بیشترین مقدار عملکرد بیولوژیک در هر دو سال از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و رقم نیک نژاد (٢٥٣٣ کیلوگرم در هکتار در سال اول و 281٠ کیلوگرم در هکتار در سال دوم) به دست آمد. افزودن نیتروژن تأثیر معنی داری بر افزایش کربن آلی خاک نداشت اما در سال دوم حداکثر کربن آلی خاک در سطح 30 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (99/0 درصد) به دست آمد. هرچند این افزایش تفاوت معنی داری با سطح 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (95/0 درصد) نداشت. تناوب های زراعی در سال اول تأثیر معنی داری بر کربن آلی خاک نداشتند اما در سال دوم مقدار کربن آلی خاک در تناوب گندم- عدس (96/0 درصد) به طور معنی داری بیشتر از تناوب گندم-آیش (90/0 درصد) بود. در این مطالعه، رقم نیک نژاد در مقایسه با رقم زاگرس دارای عملکرد و اجزای عملکرد بیشتری بود.