تأثیر مس و روی بر ویژگی های رشدی، غلظت برخی عناصر معدنی و ظرفیت انتقال عناصر به دمکرده و جوشانده گیاه دارویی بالنگوی شهری(lallemantia iberica f. & c.m) کشت شده در شرایط گلخانه ای

عسگری لجایر، h. asgari dept. of soil sci., univ. of tabriz, tabriz, iran.گروه علوم خاک دانشگاه تبریز بابک متشرع زاده، b. motesharezadeh dept. of soil sci., agric. and natur. resour. campus, univ. of tehran, karaj, iran.گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه تهران غلامرضا ثواقبی فیروزآبادی، gh. r. savaghebi dept. of soil sci. engineering, univ. of tehran, tehran, iran.گروه علوم و مهندسی خاک، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج جواد هادیان، j. hadiyan dept. of agric. engineering, medicinal plants and drug res. institute univ. of shahid beheshti, iran.گروه مهندسی کشاورزی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

به منظور بررسی اثر مس و روی بر صفات ریخت شناسی گیاه دارویی بالنگوی شهری، غلظت عناصر مس، روی، آهن، منگنز، فسفر و پتاسیم در ریشه و شاخساره و غلظت مس و روی در داخل دمکرده و جوشانده، یک آزمایش گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه طراحی و اجرا شد. تیمارها شامل سه سطح مس (صفر، 5 و 25 میلی گرم در کیلوگرم خاک از منبع سولفات مس)، سه سطح روی (صفر، 10 و 50 میلی گرم در کیلوگرم خاک از منبع سولفات روی) و برهمکنش آنها بودند. نتایج نشان داد که اثر مس و روی بر وزن خشک ریشه، کلروفیل (spad)، سطح برگ، غلظت پتاسیم و فسفر ریشه و شاخساره و غلظت آهن و منگنز ریشه معنی‎دار شد. همچنین، اثر متقابل آنها بر وزن خشک شاخساره، ارتفاع بوته و غلظت مس و روی ریشه، شاخساره، دمکرده و جوشانده و غلظت آهن و منگنز شاخساره معنی دار بود. بیشترین وزن خشک شاخساره (97/3 گرم در گلدان) و ارتفاع (02/58 سانتی متر) در تیمار ترکیبی cu5zn10 و کمترین میزان آنها (به ترتیب 1/2 گرم و 18/36 سانتی‏متر) در تیمار ترکیبی cu25zn50 به‏دست آمد. بیشترین غلظت مس، روی، آهن و منگنز ریشه (به ترتیب 85/58، 06/338، 91/3766 و 97/135 میلی گرم در کیلوگرم) در تیمار cu25zn50 حاصل شد. بیشترین غلظت مس شاخساره، دمکرده و جوشانده (به ترتیب 38/28، 49/1 و 55/4 میلی گرم در کیلوگرم) در تیمار cu25zn10 به‏دست آمد. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که برهمکنش منفی بین مس، روی، آهن و منگنز در سطوح بالاتر کاربرد مس و روی اتفاق افتاده است. در این مطالعه، ظرفیت انتقال زیاد مس و روی به داخل دمکرده و جوشانده به اثبات رسید. به این دلیل، و نبود استاندارد لازم برای این عناصر در گیاهان دارویی، در صورت کشت آنها در خاک‎های آلوده به عناصر مس و روی باید با احتیاط برای تهیه دمکرده و جوشانده استفاده گردند.