نظم نوین جهانی در قرن ۲۱؛ دموکراسی های غیرلیبرال یا لیبرال دموکراسی در خاورمیانه و شمال آفریقا
چکیده
استراتژی ایالات متحده آمریکا و اروپا برای ایجاد تغییرات اساسی در خاورمیانه و شمال آفریقا به طور خاص و جهان اسلام به نحو عام، شامل ابعادی چون ملت سازی، دولت سازی، فرهنگ سازی، مذهب سازی و نخبه سازی می شود. این ابعاد در قالب یکی از دو رویکرد «القاعده ـ قاعده» و «قاعده ـ القاعده» و یا ترکیبی از این دو با اولویت های متفاوت پی جویی می شود. رویکرد نخست بر اولویت تخریب ساختارهای موجود و پس از آن ایجاد هنجارها و ارزش های لیبرال بنا شده و رویکرد دوم نیز جا به جایی این اولویت را مد نظر دارد. مقاله حاضر بر آن است که جرج بوش برخلاف دوره نخست ریاست جمهوری که رویکرد اول را عملیاتی و محقق کرد (با هجوم نظامی به عراق و افغانستان)، در دوره دوم، رویکرد دوم یا «قاعده ـ القاعده» را دنبال می کند. در چارچوب این رویکرد تغییر باورها، ارزش ها و هنجارها، با تکیه بر قدرت نرم و در قالب مذهب، فرهنگ و ملت سازی امکانپذیر است. در عین حال این رویکرد با دو چالش عمده یعنی امنیت انتقال انرژی و مقابله با تروریسم و افراط گرایی مواجه است و در نهایت می بایست با موج چهارم دموکراسی یا دموکراسی های غیرلیبرال رقابت کند که ریشه در انقلاب اسلامی در ایران دارد.