نقش هویت ساز قاعده لاضرر در شکل گیری الگوی معماری اسلامی
چکیده
معماری اسلامی - ایرانی در فرهنگ تشیع میراث گران قدری است که از نسلهای گذشته به یادگار گرفته شده و نمونههای ارزشمند آن در نظام برنامهریزی، طراحی و مدیریت شهرهای تاریخی ایران به خوبی قابل مشاهده و بازشناسی میباشند. رابطه معماری و شهرسازی ایرانی – اسلامی با مبنای نظری، اصول فقهی اسلام، و آیات کتاب آسمانی و کلام وحی، گنجینهای ارزشمند در هدایت و توسعه معماری و شهرسازی معاصر ایران خواهد بود. مروری بر تجربههای عملی و پایههای نظری آنها در حوزههای معماری و شهرسازی و مدیریت شهری نشاندهنده آن است که تبین رابطه اصول نظری و مشخصات کالبدی از از پیشنیازهای تحقق و اجراییشدن یک سبک و گرایش معماری است؛ بر مبنای چنین رویکردی است که میتوان موضوع مورد نظر این پژوهش را در بستر آیات قرآنی و تفاسیر معتبر مورد تحلیل و بررسی قرار داد. سوال اصلی پژوهش آن است که هویت در معماری اسلامی چیست؟ و این تعریف در شکل گیری معماری اسلامی چه جایگاهی دارد؟ بایستههای تحقق قاعده لاضرر و لاضرار در اسلام، در بستر شکل گیری معماری اسلامی چیست؟ معماری اسلامی بر بستر عناصر هویت ساز چگونه شکل میگیرد و این عناصر چه جایگاهی در معماری اسلامی دارند؟ روش تحقیق مورد استفاده در این مقاله، روش استدلال منطقی است. پس از ترسیم چارچوب نظری پژوهش، منابع علمی و تخصصی با روش مقایسه تطبیقی تحلیل شده، فرصتها و چالشهای حاصل از آن به بحث گذاشته میشود. این پژوهش نیازمند برخوردی کیفی است ازاین رو بر مبنای پارادایم آزادپژوهی و با استفاده از منابع کتابخانهای و مطالعات میدانی در روند مقاله استفاده خواهد شد. دستاوردهای پژوهش نشاندهنده آن است که رعایت اصول دهگانه مورد بحث میتواند به مثابه تجلی قاعده لاضرر و لاضرار در اسلام در نظام معماری و شهرسازی، به خصوص در هدایت و برنامهریزی طرحهای توسعه شهری، معرفی شود.