اولویت بندی سیل خیزی زیرحوضه های آبخیز استان گلستان براساس آنالیز مورفومتریک و همبستگی آماری
چکیده
برنامهریزی حوضههای آبخیز از لحاظ توسعۀ پایدار و مدیریت سرزمین بسیار ضروری است. بنابراین اولویتبندی زیرحوضهها و شناسایی خصوصیات مورفومتریک به منظور شناسایی رفتار هیدرولوژیکی حوضههای آبخیز و طراحی راهبرد های مدیریتی اهمیت زیادی دارند. در این پژوهش اولویتبندی زیرحوضههای آبخیز استان گلستان براساس روش ترکیبی آنالیز مورفومتریک و همبستگی آماری انجام گرفت. در ابتدا هشت پارامتر مورفومتریک شامل نسبت انشعاب، تراکم زهکشی، ثابت نگهداشت آبراهه، فراوانی آبراهه، ضریب فرم، نرخ بافت زهکشی، نسبت ناهمواری و عدد ناهمواری به علت تأثیر زیاد در فرایندهای هیدرولوژیکی و فرسایش و رسوب حوضههای آبخیز انتخاب شد. لایه های رقومی هریک از آنها با استفاده از مدل رقومی ارتفاع منطقه در نرم افزار arcgis 10.2 تهیه شد. به منظور اولویتبندی زیرحوضههای آبخیز، از روش نوین ترکیبی آنالیز مورفومتری و همبستگی آماری استفاده شد. ارتباط بین پارامترهای مورفومتریک و تعیین وزن تأثیر هر یک از آنها با استفاده از روشهای همبستگی تاوی کندال و آنالیز مجموع وزنی (wsa) تحلیل شد. در نهایت شاخص اولویت بندی زیرحوضههای آبخیز (swpi) براساس روش ترکیب خطی وزنی (wlc) برای هر یک از زیرحوضهها محاسبه شد. به منظور اعتبارسنجی نتایج حاصل، از دادههای موقعیت سیلهای مخرب گذشته در حوضۀ آخیز گلستان استفاده شد. نتایج اعتبارسنجی نشان داد که روش نوین اولویت بندی قادر به تعیین اولویت ترتیبی تمام زیرحوضههای آبخیز نبود، اما توانست زیرحوضههای با بیشترین اولویت، یعنی زیرحوضههای شمارۀ 3 (مادرسو)، 16 و 9 را اولویتدارترین زیرحوضهها برای اجرای اقدامات آبخیزداری شناسایی کند.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- امید رحمتی — دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه لرستان، خرم آباد
- ناصر طهماسبی پور — استادیار دانشکدۀ کشاورزی، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه لرستان، خرم آباد
- حمیدرضا پورقاسمی — استادیار دانشکدۀ کشاورزی، گروه مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه شیراز، شیراز