ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان با استفاده از شاخص های تحمل به تنش خشکی
چکیده
بهمنظور ارزیابی شاخصهای مقاومت به خشکی، آزمایشی با استفاده از طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی برای 13 ژنوتیپ گندم در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات دیم مراغه در سال زراعی 89-1388 اجرا گردید. بر اساس عملکرد در شرایط بدون تنش (yp) و تنش (ys)، شاخصهای کمّی مقاومت به خشکی از قبیل: شاخص تحمل (tol)، شاخص میانگین تولید (mp)، شاخص میانگین هندسی تولید (gmp)، شاخص تحمل تنش (sti)، شاخص حساسیت به تنش (ssi) و شاخص میانگین هارمونیک (hm) محاسبه شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس، اختلاف معنیداری بین ژنوتیپها از نظر عملکرد در شرایط آبی و غیر معنیداری از نظر عملکرد در شرایط دیم نشان داد. نتایج حاصل از مقایسه میانگین نشان داد که بیشترین میانگین عملکرد در شرایط آبی و دیم به ترتیب متعلق به ژنوتیپهای شماره 4 و 12 بوده است. بیشترین شاخص تحمل (tol)، شاخص میانگین تولید (mp)، شاخص میانگین هارمونیک (hm)، شاخص میانگین هندسی تولید (gmp) و شاخص تحمل تنش (sti) متعلق به ارقام شماره 4، 6 و 1 بود. تحلیل همبستگی عملکرد و شاخصهای مقاومت به خشکی در محیط تنش و بدون تنش نشان داد که شاخص تحمل تنش (sti)، مناسبترین شاخص برای غربالسازی ژنوتیپهای گندم میباشد. نتایج تجزیه خوشهای عملکرد در شرایط بدون تنش (yp) و تنش (ys)، شاخصهای کمّی مقاومت به خشکی ارقام را در سه گروه مجزا قرار داد. همچنین تجزیه به عاملها بر اساس روش تجزیه به مولفههای اصلی نشان داد که دو عامل اول 9/99 درصـــد (عامل اول 26/74 درصد و عامل دوم 64/25 درصـد) از تغییرات متغیرهای مورد بررسی در شرایط تنش و بدون تنش را توجیه مینماید.