آشنایی زدایی و برجسته سازی کلام در خطبه های نهج البلاغه با بهره گیری از صنعت التفات
چکیده
هدف از ایجاد آشناییزدایی که معمولاً از طریق هنجارگریزی و همراه با برجستهسازی گفتار عادی در کلام صورت میگیرد، جلب توجه مخاطب به موضوع است. آشناییزدایی روند عادی و مورد انتظار کلام را که جان و هیجانی ندارد و مخاطب را برنمیانگیـزد، برهم می زند و آن را تازه و برجسـته میکند و با نمایان ساختن دلالتهای پنهان کلمات، خالق اثر ادبی را در بیان عواطف و تجربههای ادبیاش کاراتـر می سازد. یکی از شیوههای آشناییزدایی و برجستهسازی کلام، صنعت التفات است که در کنار سایر فنون بلاغی به وفور در خطبههای نهج البلاغه به کاررفته است. مقالهی حاضر میکوشد کاربرد التفات را در قالب انواع تغییرات سبکی از قبیل تغییر در ضمایر، اشخاص، اعداد و ... با روش توصیفی- تحلیلی در خطبه های نهج البلاغه بررسی نماید. برآیند پژوهش نشان میدهد که التفات در صیغه، نسبت به سـایر انواع آن از بسامد بالایی برخوردار است و به کارگیری گستردهی التفات به ویژه در خطبههای نهج البلاغه ازاین رو است که علاوه بر تغییر حال و هوای سخن و زدودن خستگی و ملال شنونده از یکنواختی گفتار بکاهد و با برجستهسازی کلام با روش آشناییزدایی، فراز و فرود احساسیِ صاحب سخن را بنماید و بر پویایی و تأثیر نفوذ آن بیفزاید.