تنوع و تغییرات فصلی پارازیتویید های تخم سن گندم در مناطق مرکزی استان آذربایجان غربی
چکیده
سن گندم eurygaster intergriceps puton مهمترین آفت گندم در ایران میباشد. این آفت دارای دشمنان طبیعی بسیاری است که بیتردید، زنبورهای پارازیتویید تخم مهمترین آنها هستند. تغییرات فصلی پارازیتوییدهای مذکور در استان آذربایجان غربی (شهرستانهای ارومیه، نقده و مهاباد) در سالهای 1389و 1390 با استفاده از تلههای حاوی تخم بهصورت هفتگی مورد بررسی قرار گرفت. پارازیتوییدهای خارج شده از تلهها هفت گونه شامل trissolcus grandis (thomson)، t. djadetshkoe (ryachovski)،t. semistriatus (nees) ، t. vassilievi (mayr)، t. rufiventris (mayr)، ooencyrtus fecundus ferriere & voegele و o. telenomicida (vassiliev) بودند. گونهیt. grandis گونهی غالب در هر دو سال و در تمامی مناطق بود و از استمرار و حضوری پـایدار در طیف زمانی وسیعتر نسبت به سـایر گونهها برخوردار بود. بعد از آن t. djadetshkoe بیشترین فراوانی و پیوستگی را داشت. 2-3 نسل همپوشان از گونهی اول و دو نسل با همپوشانی اندک از گونهی دوم ملاحظه شد. دو گونه ی متعلق به جنس ooencyrtus در تمامی مناطق مورد مطالعه در هر دو سال حضور داشتند، اما برخلاف دو گونهی قبلی یک وقفهی تقریباً یک ماهه بین دو نسل آنها دیده شد. بدین ترتیب، دو نسل مجزا و غیر همپوشان از این دو گونه یکی در اول فصل و دیگری در آخر فصل روی سن گندم مشاهده شد. گونهی t. rufiventris نیز وضعیت مشابهی از نظر تعداد و همپوشانی نسلها داشت با این تفاوت که تنها در سال 90 و در دو منطقهی ارومیه و مهاباد چنین وضعیتی قابل مشاهده بود.