توزیع فضایی سرخرطومی برگ یونجه hypera postica (col.: curculionidae) در ارومیه
چکیده
یونجه medicago sativa (linnaeus) گیاهی است علوفهای که با تأمین غذای دام، تثبیت نیتروژن هوا، کاهش فرسایش خاک و غیره نقش حیاتی در زندگی بشر بازی میکند. سرخرطومی برگ یونجه hypera postica (gyllenhal) از مهمترین آفات این محصول ارزشمند بهشمار میرود. آگاهی از نحوهی پراکنش آفت موجب درک بهتر رابطهی حشره و زیستگاه آن شده، میتواند اطلاعاتی را برای تفسیر جابهجاییهای مکانی، مدلهای رشد جمعیت و مهمتر از همه مدیریت و کنترل آفت فراهم آورد. بههمین منظور الگوی توزیع فضایی این حشره در استان آذربایجانغربی (شهرستان ارومیه) در سال 1392 مورد بررسی قرار گرفت. در این بررسی، از طرح نمونهبرداری خوشهای سیستماتیک با استفاده از یک کادر چوبی سبک 25/0 مترمربعی بهفواصل هفتگی استفاده شد. بوتههای داخل هر کوادرات، یک خوشه را تشکیل میدادند که در هر نوبت 12 خوشه نمونهبرداری شد. میانگین و واریانس در هر دو سطح نمونهبرداری (بوته و کوادرات) محاسبه و شاخصهای تجمع و مدلهای رگرسیون تیلور و آیوائو برای تعیین تجمع در هر دو سطح نمونهگیری بهکار رفتند. علاوه بر این، از آزمون نکویی برازش فقط برای تعیین تجمع در سطح بوتهها استفاده شد. اوج فراوانی جمعیت 102 لارو بر مترمربع بود که در 20 اردیبهشت حادث شد. تجزیههای مختلف اختلافاتی را در تعیین الگوی پراکنش فضایی سرخرطومی برگ یونجه نشان دادند. واریانس و میانگین بهازای بوته، به یکدیگر بسیار نزدیک بودند، اما بین کوادراتها واریانس فزونی یافت که حاکی از این بود که منبع اصلی واریانس مربوط به کوادرات است که تجزیهی واریانس نیز این موضوع را تأیید نمود. مدلهای رگرسیونی تیلور و آیوائو برای مجموع تاریخهای نمونهبرداری در هر دو سطح نمونهبرداری مؤید توزیع تصادفی بود، درحالیکه شاخصهای تجمع و آزمونهای نکویی برازش دستکم در نیمی از نوبتهای نمونهگیری وقوع تجمع ضعیف تا متوسط را نشان دادند. در اولین و آخرین نوبت نمونهبرداری توزیع جمعیت از نوع تصادفی بود.