نقش کنشگران اجتماعی در جنبش مشروطیت با رویکرد هانس تاک
چکیده
جنبشهای اجتماعی به عنوان یکی ازمهمترین کنشهای جمعی جهت تحقق خواستهها و مطالباتشان به طراحی گفتمانها، آرمانها، ایدههایی میپردازند که تحقق آنها گاه مستلزم تغییر در ساختارهای نظام اجتماعی و ایجاد اصلاحات، در جامعه و خرده نظام های آن است. یکی از مهمترین اجزاء جنبشهای اجتماعی از نظر هانس تاک،کنشگران و نیروهای اجتماعی است که مطالبات و تقاضاهای نوظهور زمینه برانگیختگی آنها را فراهم ساخته و لذا جهت تحقق آنها با دیگر گروههای اجتماعی همنوا شده و نهایتاً جنبشهای اجتماعی را شکل میدهند. این نیروها وکنشگران در سه گروه رهبران به عنوان کسانی که به تدوین و طراحی ایدئولوژی میپردازند، توزیع کنندگان که ایدئولوژی جنبش را از رهبران به گروهها ولایههای دیگر انتقال میدهند و پیروان و حامیانکه باحضور آنها، جنبش گسترده شده وعملاً به مرحله اجرا در میآید، قرار میگیرند. جنبش مشروطیت ایران از مهمترین جنبشهای اجتماعی سدههای اخیر استکه مدل تاک در زمینه اهمیت تاریخی نقشکنشگران اجتماعی در جنبشهای اجتماعی و تأثیری که در ایجاد، گسترش و همگانی کردن آن دارند، در آن قابل بازبینی است. در این جنبش رهبران گروههایی نظیر روشنفکران متجدد و نوگرا و نیزعلما و مجتهدین مذهبی که قرائت نوینی از دین داشتند، را دربر میگیرد. توزیع کنندگان جنبش ازاصحاب رسانه، روزنامهنگاران، خطبا و وعاظ واصناف و بازرگانان عمده تشکیل شده و نیز حامیان و پیروان جنبش لایههای مختلف جامعه از جمله زنان، جوانان، ایلات و اصناف خرده پا را در بر میگیرد. بازبینی این الگو درجنبشهای اجتماعی با توجه به تأکیدیکه بر نقش نیروهای اجتماعی دارد میتواند بعنوان الگویی برای بررسی چگونگی پیروزی یا عقیم ماندن جنبشهای اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. تحقیق حاضر از نوع تحقیقات کیفی استکه با استفاده از روش تاریخی و بهرهگیری از منابع کتابخانهای و الکترونیکی به گردآوری مطالب پرداخته است.