تحلیل جامعه شناختی مفهوم حداکثر آگاهی ممکن و اطّلاعات قابل عبور با تأکید بر سوگ نامۀ ملّاحسن ادیب اهری در رثای سام ارشد قره جه داغی
چکیده
ملّاحسن ادیب اهری در اوّلین سالگرد سام خان قرهچهداغی، ملقّب به «امیر ارشد»، مرثیهای سروده که از نظر جامعهشناختی قابل تحلیل و بررسی است. با مطالعۀ این سوگ سروده، متوجّه میشویم که ملّاحسن، برای تأثیر نهادن در طبقات اجتماعی، از شیوۀ حداکثر آگاهی ممکن طبقاتی جامعه، سود برده و توانسته است با ارائۀ اطّلاعات قابل عبور، شخصیّتی از سامخان، برای جامعۀ روشنفکری آن زمان، ترسیم کند که بیشتر با خواستههای ذهنی طبقۀ خویش سازگار است تا با حقایق تاریخی موجود در اسناد و کتابها. سامخان در این سوگ سروده، شخصیّتی آرمانی، مبارز، مشروطهخواه، استبداد ستیز، مقبول و مورد پسند جامعۀ روشنفکر وطبقۀ عامّۀ مردم معرّفی شده است،که برخی از این آگاهیها با پیشینه واسناد تاریخی همخوانی ندارد. اینکه آیا ملّاحسن با مفاهیمِ طبقات اجتماعی، حداکثرآگاهی ممکن، آگاهی واقعی و ... آشنایی داشته، بر ما پوشیده است. امّا بررسی متن سوگ سروده، نشان میدهد، وی به طور غریزی و با استفاده از استعداد خدادادی خود، توانسته است؛ این مفاهیم را در مرثیۀ خود، پیاده کند. در این نوشته، از شیوۀ ساختارگرایی «لوسین گلدمن» استفاده کردهایم و با پیاده کردن دو روش «درک» و «توضیح»، روی متن (سوگنامه)، سعی کردهایم، ارتباط ساختاری متن مورد نظر با طبقات اجتماعی و مفاهیم آگاهی ممکن تودهها وحداکثر آگاهی ممکن جامعه و اطّلاعات قابل گذر را تبیین کنیم. یافتههای تحقیق نشان میدهد، بین اطّلاعات قابل عبور دراین سوگ سروده و طبقۀ اجتماعی و ساختار زمان تولید اثر، ارتباطی وجود ندارد.