نقد و بررسی جنبه های ادبی اشعار میرزاده عشقی
چکیده
سید محمد رضا میرزاده عشقی (1273 - 1303 هـ. ش)، شاعر نام آشنای عهد مشروطیت، از رجال پرکار روزگار خود است. او اگر چه در حوزهی شعر سیاسی و اجتماعی شاعری بزرگ و نامدار محسوب میشود لیکن از نظر ادبی و آشنایی به فنون و تکنیکهای شعری دست توانایی ندارد و هنوز به اوج هنر شعری خود نرسیده است. در این مقاله تلاش میشود با بررسی محور ادبی اشعار عشقی، میزان شناخت و تسلط او بر حوزههای مختلف این محور سبکی مشخص و نقاط قوت و ضعف او معلوم گردد. عشقی در قالبهای شعر دست به نوآوری زده و یکی از کسانی است که اولین شعر نو را به او نسبت میدهند. او در دیگر قالبهای سنتی نیز دستکاری کرده چنانکه مسمّط ترجیعی را ساختهی او میدانند. در وزن شعر اگر چه خواهان ایجاد تحول بوده لیکن به خواست مطلوب خود نرسیده است. اغلب صور خیال او کلیشهای و قدیمی است، لیکن تشبیهات زنده و پویا که بعضاً در بافت شعر جریان پیدا میکند کم و بیش بر جاذبهی اشعاش افزوده است. در بین آرایههای ادبی بیشترین تلاشش برای تقویت موسیقی شعر از رهگذر جناسها و تکرارها، و ایجاد تداعی معانی از طریق تضادها، مراعاتالنظیرها و تلمیح هاست. در باب تلمیح نیز نشان میدهد که با وجود علاقهمندی به ایران باستان، شناخت چندانی از فرهنگ و تاریخ باستان ایران ندارد.