بررسی مؤلفه ها و شاخص های شهر اسلامی با تأکید بر نقش و اهمیت فرهنگ سازی در تحقق الگوی شهرسازی اسلامی ـ ایرانی
چکیده
در جهان بینی اسلامی، فرهنگ به معنای اخص آن مشتمل بر نظام اعتقادات، ارزش ها، اخلاقیات و رفتارها بوده و منعبث از وحی و جهت دهنده و محتوا بخش نظام ها و بخش های جامعهاست. باورهـا، اعتقادات و ارزش هـای اسـلامی، شـاکله نهادهـا و سـازمان جامعـه اسلامی را ایجاد کرده و در تار و پود اندیشه و رفتار فردی و اجتماعی فرد مسلمان تنیده شده اند. چنین یکپارچگی و درهم تنیدگی کل نمـای اعتقادات و باورها و نیز ارزش ها و رفتارهـا، دیـن اسـلام را بـه یـک فرهنگ)فرهنگ اسلامی( مبدل ساخته است. فرهنگ اسـلامی در هـر جامعه و کشوری با حفظ ماهیت و اصالت الهی و جهان شمول خویش، شکل و صورتی متناسب با مقتضیات جغرافیایی، تـاریخی، زبـانی و ... به خود می گیرد. فرهنگ ایرانـی ـ اسـلامی همـان فرهنـگ متعـالی اسلامی است که در روح و کالبد فرهنگ ایران زمـین دمیـده شـده و متناسب با تاریخ، جغرافیا، مذهب، زبان و... در طی 14 قـرن گذشـته توسعه و تکامل یافته است. با ظهور انقـلاب اسـلامی در ایـران کـه صفت اسلامی ویژگی فرهنگی آن را برجسته می سـاخت، ایـن امیـد افزایش یافت که بتوان مجتمعی را بر مبنای اصول، ارزش ها و تفکـر اسلامی بنیان نهاد. این اصول و ارزش ها از تعالیم اسلامی اسـتخراج شده و دربردارنده عوامل مهم فرهنگ ملی )کـه بـا آن هـا در تضـاد و تناقض نباشند( نیز هستند. بر این اساس ایـن پـژوهش بـه منظـور تجلی ارزش های اسلامی در کالبد شـهر بـه شناسـایی ارزش هایی می پردازد که بتوانند با ظهور در مجتمعی اسلامی هویت آن را نمایش دهنــد. در ایــن مقالــه بــه معرفــی اساســی تــرین آن هــا شــامل: مسجدمحوری، درون گرایی، محله محوری و طبیعـت گرایـی پرداختـه شده است. نتایج کـار بیـانگر آن اسـت علـی رغـم وجـود اصـول و ارزش های تأثیرگذار که می تواند در ساخت محـیط، خـود را نمایـان سازد، اجرای این اصول و ارزش ها نیازمند یک کار فرهنگی درازمدت است تا استحاله حاکم بر شهرها و شهرسازی را منطبق با این اصول راهنمایی کند