بررسی بیماری پژمردگی شاخۀ درخت و نهال زیتون و کاهش جمعیت عامل بیماری با استفاده از روش آفتاب دهی خاک(soil solarization) در استانهای زنجان و گلستان
چکیده
خشکیدگی شاخه در درختان، نهال ها و قلمههای زیتون در ایران و بسیاری از مناطق دنیا یکی از مهم ترین بیماریهای زیتون محسوب میشود. این بیماری در بسیاری از مناطق زیتونکاری کشور از جمله زنجان (طارم)، گرگان و مشهد خسارات زیادی وارد می آورد و شیوع آن رو به گسترش است. به منظور مطالعۀ علل بیماری و کنترل آن، باغها و نهال های زیتون در دو استان زنجان و گلستان در طی سال های 1388،1389 و1390 بررسی شد. نمونههایی از شاخههای خشک شدۀ درختان زیتون (آلوده)، نهالهای گلدانی با یک شاخۀ خشک و نیز خاک و ریشۀ گیاهان، جمع آوری شد و پس از ضدعفونی سطحی با هیپوکلریت سدیم نیم درصد، روی محیط کشتهای عمومی pda وsda انتقال یافت. خاک مزارع و باغ های آلوده نیز با تهیۀ محلول خاک در محیط آب آگار، نیم گرم در یک لیتر، بررسی و سپس قارچ عامل بیماری جدا شد. به استناد مشخصات ظاهری قارچ، عامل بیماری verticillium dahliae تشخیص داده شد. برای کنترل بیماری از روش آفتاب دهی (soil solarization) در مزرعه و بهرهوری از آن در گلخانه به همراه کشت قلمۀ تهیه شده از درختان به نسبت مقاوم استفاده شد. اثر دو عامل، نوع بستر کشت (solarized soil وnon-solarized soil) و منشأ قلمه یا کولتیوار (حساس به ورتیسیلیوم و نسبتاً مقاوم) با استفاده از آزمایش های فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانهای انجام گرفت. برای این منظور، قلمههای نیمه خشبی مناسب هم اندازه از درختان آلوده و نیز نسبتاً مقاوم زیتون تهیه شد. قلمههای زیتون در شرایط گلخانۀ میست، ریشهدار شده و سپس در گلدانهای حاوی دو نوع بستر کشت شد. کاربرد آفتاب دهی به مدت دو تا شش هفته، جمعیت قارچ عامل بیماری را به شدت کاهش داد. متوسط جمعیت اندامهای قارچ بعد از آفتاب‌دهی در خاک چهار ناحیۀ مطالعه شده در هر دو استان تا 30 درصد و بعد از شش هفته تا 75 درصد کاهش یافت. بدین ترتیب استفاده از خاک آفتاب دهی شده (solarized soil) و همچنین تهیۀ قلمه از پایه های به نسبت مقاوم در کاهش بیماری مذکور روی قلمههای تولیدی بسیار مؤثر است.