تابوها و نقش آن در رشد و هدایت ذوق های ادبی با نگاهی به اشعار فرخی سیستانی، منوچهری دامغانی، فردوسی و ناصرخسرو
چکیده
رشد و هدایت ذوقهای ادبی تحت تأثیر عوامل بسیاری از جمله تابوهاست که مهمترین عامل در این امر محسوب می شود. پلیدی ها و تقدّس های رشد یافته، بدون زمینه منطقی و دلیل موجّه و با منشاء و ریشه نامشخص، باورها و اندیشه هایی را در جامعه می پرورد که نه تنها عملکرد عوام، بلکه اندیشه شاعران را در خود تنیده و بدان خط سیر ویژه می بخشد. بررسی روش شناختی در بعضی از متون نظم، منجر به مطالعهای مقایسهای بین شاعرانی با روش واحد و ذوق های ادبی متفاوت می شود. در این مقاله، مقایسه تابوها و تابو شکنیهای « فرّخی سیستانی »،« منوچهری دامغانی » ، « فردوسی » و « ناصرخسرو »، ما را بر آن می دارد که در این نوع تحلیل و موازنه، ذوق ادبی را جانشین نوع ادبی نماییم و به نظر می رسد این چهار شاعر، روشی واحد ( ستایش گویی ) را، در عین تفاوت محتوا و درون مایه های شعری، برای مقاصد متفاوت برگزیدهاند و تابوها که بیش از هر چیز، بن مایه سروده های ایشان را شکل می دهد، ذوق ادبی را در هر یک دیگرگونه کرده است. با این که « تابوی دربار » فرخی و منوچهری را به اثبات برتری درباریان و « تابوی اسطوره » فردوسی را به احیاء اسطوره ها و تاریخ، و « تابوی دین » ناصرخسرو را به اثبات عقاید اسماعیلیاش برانگیخته است، اما بن مایه روش هر چهار سراینده، یکی است: پیوند با یک تابو و شکستن تابویی دیگر. به هر روی به نظر می رسد که نتایج این جستار قابل تسرّی به سایر شاعران و دیگر اشعار نیز باشد؛ چرا که قلمروها و حریم ها انگیزهای می شوند برای سرودن، و به این ترتیب ارزش ها و ضد ارزش ها در متون جان می گیرند؛ تابویی متولّد می شود و تابویی دیگر می شکند و از بین می رود.