بازتاب کلام امام علی (ع) در آثار ابوحیّان توحیدی
چکیده
کلام گهربار امام علی (ع) و مضامین حکمی و اخلاقی نهج‌البلاغه، همواره در طول زمان، منبعی غنی از علم و حکمت بوده و شاعران و نویسندگان عرب و غیر عرب با بهرهمندی از اندیشه آن حضرت، کلام خود را مزیّن ساختهاند، به نحوی که تأثیرپذیری شاعران و نویسندگان نامآور ایرانی و عرب چون مولوی، سعدی، ابن مقفع، ابو العتاهیه، محمود وراق و ... از کلام آن حضرت اثبات شده است. در این میان، تأثیر آموزههای نهج‌البلاغه بر دو کتاب «الإمتاع و المؤانسه» و «البصائر و الذخائر» از ابوحیان توحیدی قابل تأمل است به گونهای که ابوحیان، با ذکر حکمتها و سخنان امام (ع) و بهرهمندی از محتوای کلام و عبارات نهج‌البلاغه، نشان می دهد که از آبشخور زلال حضرتش بهرهها برده است؛ آن چنان که جرعهنوشی از کلام امام (ع) و وامگیری وی از مضامین نهج‌البلاغه، امری مسلّم و بدیهی مینماید. ارائه این شواهد در آثار یک ادیب اهل سنت، نشان از اقرار و اعتراف به صحّت اسناد نهج‌البلاغه است. به علاوه ابوحیان، در این دو اثر، سخنانی حکیمانه از علی (ع) نقل کرده که در نهج‌البلاغه وجود ندارد، این خود از یکسو نشانه عمق و نفوذ سخنان علی (ع) در ادب عربی است و از دیگر سو، نشانگر این واقعیّت است که سخنان فصیح و بلیغ و حکیمانه حضرت، منحصر در نهج‌البلاغه نیست.