بررسی نقش پارامترهای هیدرولوژیکی و هندسی حوزه بر شکل منحنی تداوم جریان (مطالعه موردی: ناحیه خزری)
چکیده
منحنی تداوم جریان یک روش کلاسیک برای نمایش گرافیکی روابط بین فراوانی و بزرگی جریان است. عوامل متعددی در شکل این منحنی و روند تغییرات آن نقش دارند که از جمله آنها میتوان به پارامترهای اقلیمی و فیزیوگرافیکی حوزه اشاره نمود. در این پژوهش، روابط بین شکل منحنی تداوم جریان و پارامترهای فیزیکی حوزه مورد بررسی قرار گرفته است. تعداد 20 ایستگاه با آمار مناسب و دوره مشترک آماری 1385-1351 انتخاب شد. با استفاده از نقشه توپوگرافی با مقیاس1:50000 و تعیین موقعیت ایستگاه ها، محدوده مورد پژوهش مشخص و پارامترهای اولیه حوزه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، استخراج شد. منحنی تداوم جریان با استفاده از دادههای روزانه جریان، ترسیم و با استفاده از برنامهنویسی در محیط برنامهنویسی matlab شیب اولین و آخرین نقطه عطف منحنی به عنوان شاخص تغییر شکل منحنی محاسبه شد. تجزیه عاملی انجام و عوامل مستقل تأثیرگذار بر شکل منحنی مشخص شد. سپس همگنی هیدرولوژیکی زیرحوزهها بر اساس عوامل مستقل با استفاده از روش تحلیل خوشهای مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت، همبستگی میزان درصدهای عدم تجاوز منحنی در نقطه عطف، با پارامترهای هندسی و هیدرولوژیکی حوزهها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که پارامترهای محیط، مساحت، طول رودخانه اصلی، طول حوزه، زمانتمرکز و ارتفاع متوسط حوزه، مهمترین عوامل تأثیرگذار بر روی شکل منحنی تداوم جریان در منطقه پژوهش میباشند. تمامی شش پارامتر فوق دارای همبستگی مثبت با ضریب همبستگی حداقل 54/0 متعلق به ارتفاع متوسط و حداکثر 78/0 برای محیط حوزه با شاخص تغییر شکل منحنی تداوم جریان میباشند. پارامتر شیب متوسط حوزه و بارش متوسط سالانه به عنوان دومین عامل تأثیرگذار، دارای رابطه منفی با ضریب همبستگی 59/0 و 56/0 میباشد.