بررسی تأثیر تغییرات ضخامت بافت نرم بر نتایج تراکم معدنی استخوان به روش dual-energy x-ray absorptiometry (dxa)

محمدرضا سلامت، دانشیار، مرکز تحقیقات بیوسنسور و گروه فیزیک پزشکی، دانشکده ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مرکز تشخیص پوکی استخوان اصفهان، اصفهان، ایران افسانه کشاورز، دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فیزیک پزشکی، دانشکده پزشکی و کمیته ی تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان امیرحسین سلامت، مرکز تشخیص پوکی استخوان اصفهان، اصفهان، ایران احمد شانئی، دانشیار، گروه فیزیک پزشکی، دانشکده ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

مقدمه: ارزیابی تراکم ماده ی معدنی استخوان (bmd یا bone mineral density) با استفاده از روش جذب اشعه ی ایکس با انرژی دوگانه (dxa یا dual-energy x-ray absorptiometry) نقش مهمی در تشخیص و روند پاسخ به درمان پوکی استخوان ایفا می کند. تغییرات ضخامت بافت نرم، می تواند موجب خطاهای احتمالی در مقادیر استخوانی روش dxa گردد. هدف از این مطالعه، بررسی تأثیر بافت نرم بر تراکم استخوانی به روش dxa می باشد. روش ها: با طراحی فانتوم ستون فقرات کمری که در آن از مواد معادل استخوان (آلومینیوم) و بافت نرم (پلکسی گلاس) استفاده شد، افراد با وضعیت های متفاوت استخوانی (طبیعی، استئوپنی، استئوپروز) و ضخامت های شکمی گوناگون شبیه سازی شدند. تعداد 45 اسکن dxa با استفاده از دستگاه norland xr-46 تهیه گردید. مقادیر bmd، محتوای ماده ی معدنی استخوان (bmc یا bone mineral content) و ناحیه ی استخوانی (ba یا bone area) از طریق ضریب همبستگی pearson و آنالیز رگرسیون با استفاده از نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: آزمون همبستگی pearson نشان داد که تغییرات ضخامت بافت نرم، با هیچ یک از کمیت های bmd،bmc و ba رابطه ی آماری معنی داری ندارد (050/0 p)، اما بر روی کمیت ba هیچ تاثیر معنی داری ندارد (050/0 < p). نتیجه گیری: تغییرات ضخامت بافت نرم، تأثیر مستقیم اندکی (کمتر از 1 درصد) بر تراکم استخوانی داشت. بنا بر این، میزان خطای ناشی از تغییرات بافت نرم در سیستم dxa مورد بررسی در این مطالعه، قابل صرف نظر است.