کاربرد شاخص کمبود توام (jdi) در تحلیل خشکسالی های حاشیه جنوبی دریای خزر
چکیده
خشک سالی پدیده ای اقلیمی است که به کندی شروع می شود و طبیعتی پنهان دارد. مدت زمان وقوع آن طولانی است و خسارت های ناشی از آن در بخش های مختلف، مانند کشاورزی و محیط زیست و اقتصاد، به صورت تدریجی ظاهر می شود. پایش و پیشبینی خشک سالیها، به ویژه تعیین دقیق زمان شروع و تداوم آن، در مدیریت منابع آبی و برنامهریزی جهت کاهش آثار مخرب خشک سالی اهمیتی ویژه دارد. در این مطالعه، خشک سالیهای سه استان گلستان، گیلان و مازندران (استانهای حاشیة دریای خزر) با استفاده از شاخص کمبود توأم (jdi) ارزیابی شد. همچنین عملکرد شاخص jdi با دو شاخص بارش استانداردشده (spi) و spi اصلاح شده () مقایسه شد. بدین منظور، از دادههای بارش ماهیانة پنج ایستگاه سینوپتیک بابلسر، بندرانزلی، رامسر، گرگان، و رشت، در دورة آماری 1971 تا 2011، برای محاسبة شاخص های مورد بررسی استفاده شد. نتایج نشان داد در سالهای اخیر تعداد ماههای خشک در منطقة مطالعه شده افزایش یافته است؛ طوری که در همة ایستگاهها (به جز بابلسر) درصد ماههای خشک به بیش از 50 درصد در دَه سال اخیر (2002ـ 2011) رسیده است. بر اساس محاسبات انجام شده برای شاخصهای jdi و spi و ، هر چه فاصلة ایستگاهها از دریای خزر بیشتر می‌شود مقدار خشکیها و کمبود بارش نیز افزایش مییابد. همچنین، نتایج نشان داد شاخص jdi، علاوه بر توصیف علمی وضعیت کلی خشک سالی، قابلیت مشخص کردن ظهور (آغاز) خشک سالیها و نیز خشک سالیهای طولانی مدت را دارد و ارزیابی وضعیت خشک سالی را به صورت ماه به ماه میسر میسازد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- فرشاد احمدی — دانشجوی دکتری مهندسی منابع آب دانشکدة علوم آب دانشگاه شهید چمران اهواز
- رسول میرعباسی نجف آبادی — استادیار گروه مهندسی آب دانشکدة کشاورزی دانشگاه شهرکرد
- فریدون رادمنش — استادیار گروه مهندسی منابع آب دانشکدة علوم آب دانشگاه شهید چمران اهواز