حقوق و روابط انسانی در آثار امام محمّد غزالی
چکیده
یکی از محورهای اساسی تفکّرات و تأمّلات اندیشمندان، عرفا و فلاسفه اساساً شناخت ماهیّت انسان است. در غالب ادیان الهی مخصوصاً دین مبین اسلام نیز به شناخت این شاهکار خلقت تأکید زیادی شدهاست تا مقدّمهای در شناخت حضرت حق تعالی باشد. از مهمترین موضوعاتی که در جهت شناخت انسان مطرح میشود، روابط، حقوق و تکالیف آنان در مقابل یکدیگر است. ابوحامد امام محمّد غزالی، متفکّر و اندیشمند قرن پنجم هجری، در آثار گرانقدرش این موضوع را سرلوحه کار خود قرار دادهاست. در این مقاله با مطالعه سه اثر معروف غزالی؛ یعنی کیمیای سعادت، نصیحهالملوک و احیاءعلومالدّین، دیدگاه و نظریّات وی در ارتباط با حقوق و روابط انسانها استخراج، بررسی و نقد و تحلیل شدهاست که با توجّه به بینش دقیق و عالمانه او میتوان دیدگاههای وی را سرلوحه اخلاق و رفتار جامعه بشری قرار داد. ازجمله مهمترین حقوقی که غزالی مخاطبان خود را به رعایت آنها سفارش کردهاست، مواردی است از قبیل حقوق مسلمانان، همسایگان و دوستان نسبت به یکدیگر، حقوق اعضای خانواده نسبت یکدیگر، حقوق برابر در ازدواج، حقّ آبرو و حقوق رفاهی و سایر حقوق مردم که بر عهده دولتهاست.