زمین شیمی و تبادل جرم واحدهای بوکسیتی مختلف در کانسار بوکسیت مومبی (جنوب غرب ایران)

حسن زمانیان، department of geology, faculty of sciences, lorestan university, khoram abad, iranگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران فرهاد احمدنژاد، department of geology, faculty of sciences, lorestan university, khoram abad, iranگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران علیرضا زراسوندی، faculty of earth sciences, shahid chamran university, ahvaz, iran.گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران پریسا شاهکرمی، department of geology, faculty of sciences, lorestan university, khoram abad, iranگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران منا صامتی، department of geology, faculty of sciences, lorestan university, khoram abad, iranگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

کانسار بوکسیت مومبی در 160 کیلومتری شمال­غرب دهدشت و در منطقه­ی ساختاری زاگرس چین­خورده­ی ساده قرار گرفته است. این ذخیره بوکسیتی از نوع کارستی بوده و دارای بافت اووئیدی و پیزولیتی است. توده معدنی از نظر کانی­شناسی حاوی فراوانی بالاتری از بوهمیت نسبت به دیاسپور، هماتیت، کائولینیت و آناتاز است. در این پژوهش ژئوشیمیایی عناصر نامتحرک به­منظور محاسبه­ی مبادله­های جرمی طی فرآیندهای هوازدگی و بوکسیتی شدن استفاده شده است. نتایج نشان داد که طی این فرایندها عناصری مانند si، fe، mg، p، k، ba، sr و zn دارای تبادلات جرم منفی بوده درحالیکه عناصر al، zr، v، cr، ni، ga، y و lree تبادلات جرمی مثبتی را نشان می­دهند. علاوه بر این عناصر nb، hf، ta، rb، cs، u و hree نسبتا نامتحرک بوده و تبادلات جرم بسیار اندکی را از خود به نمایش می­گذارند. تحلیل روابط بین عنصری کانه­ها با استفاده از روش تحلیل عاملی نوع r (r-mode factor analysis) چند یافته­ی مهم را آشکار می­کند: (1) برخی عناصر کم محلول در زیرکن­های آواری (zr)، آناتاز (ti) و احتمالا در بوهمیت، هماتیت و کانی­های آواری (ga) طی مرحله نهایی بوکسیتی شدن تمرکز یافته­اند؛ (2) تمرکز fe طی شرایط آب و هوایی مرطوب رخ داده است در حالیکه انباشت al طی دوره­های خشک­تر آب و هوایی صورت گرفته است؛ (3) وزن­های مشابه و معنی­دار u و th نشان می­دهند که فراوانی کانی­های سنگین عناصر (hfse) ممکن است به صورت محلی در کنترل رفتار اورانیوم مهم باشند؛ (4) توزیع عناصر خاکی نادر سبک و سنگین در اثر میزان پایداری همبافت­های حمل­کننده ree و حضور فازهای کانیایی reeدار کنترل می­شود؛ و (5) نسبت n(la/yb) نشاندهنده­ی تفکیک جزئی lree/hree طی بوکسیت­زایی بوده و نوسان­های موجود در این نسبت ممکن است نشاندهنده­ی نوسان­های ph در خاک باشد.