بود و نمودهای «معنی» و «مضمون» در سبک هندی
چکیده
جستار پیش رو با هدف ارائۀ تعریفی از مفهومهای شناور «لفظ»، «معنی» و «مضمون»، به مثابۀ عناصر درون سازهای شعر در سبک هندی فراهم آمده است. در این جستار که به روش تحلیل محتوا و مبتنی بر منابع کتابخانه ای انجام یافته، شعر ابتدا «عینی شدن زیبایی شناسانه یک امر ذهنی به توسّط زبان» تعبیر شده است. با این تعبیر، می توان گفت لفظ، زبان شعر است و به ذهنیّت شاعر موجودیّتی درکشدنی میبخشد؛ معنی، ذهنیّتی است که توسّط لفظْ عینی می شود و می تواند آموزهای را در بر داشته یا صرف توصیف باشد؛ مضمون، بازشناسانندۀ شعر از غیر آن، یا همان وجه زیبایی شناسانۀ شعر و معادل تصویر است. تفاوت در تلقّی از اهمّیت هرکدام از این سه مفهوم، به وجودآورندۀ جریانهای مختلف در شعر و نقد ادبی و جهت دهندۀ آنهاست. نتایج این جستار نیز ضمن تأکید بر جذّابیّت بررسی نسبت میان لفظ، معنی و مضمون خاصّه در سبک هندی، اوّلاً ناظر بر آنست که شاعر سبک هندی بنا بر مختصّات سبک دوره، از خود این مفاهیم نیز به مثابۀ اشیائی برای بستن مضمون استفاده می ماید و بخشی از تلقّی عصر خود از چیستی لفظ، معنی و مضمون را در پس خیالات دور و دیر شعر خود برملا می سازد. ثانیاً بیان معنایی واحد به توسّط مضمون های یکسان با اختلاف در لفظ، بیان معنایی واحد به توسّط مضمون های متعدد با عناصر مضمون ساز همسان یا ناهمسان، بیان معناهای متعدد با استفاده از مضمون های یکسان و... از جملۀ رفتارهای شاعر سبک هندی با این سه مفهوم و نسبت آنها با یکدیگر است که با بیان نمونه هایی از شعر صائب تبریزی، پیشقراول شاخۀ ایرانی شعر سبک هندی، سعی در تبیین و توضیح آنها شده است.