مقاله

موسیقی کناری در رباعیات مولانا

محمدرضا صالحی مازندرانی، استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران پروین گلی زاده، دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران نصرالله امامی، استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سعاد سواری، دانش آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

یکی از عوامل موسیقی­ بخش در شعر، موسیقی کناری است که مهم­ترین جلوه­های آن قافیه و ردیف است. مولانا در کاربرد قافیه و ردیف در رباعی­های خود شگفتی­های زیادی از خود نشان داده است. درواقع وی به بار فونتیکی یا موسیقی کناری می­اندیشیده است. از این­رو گاه در ساختار کاملاً طبیعی و بی­تکلّف برای تأکید و تکمیل وزن یا غنای موسیقایی کلام قافیه و ردیف را در رباعیات خود تکرار می­کند یا آن را در مصراع سوم نیز لازم می­شمرد و برعکس، گاه از آن صرف­نظر کرده، به گونه­ای ماهرانه ردیف را جانشین آن می­سازد و با به­ کارگیری ردیف­های بلند و درآمیختن قافیه و ردیف با یکدیگر و شیوه های خلّاق دیگر در قالب موسیقی کناری شعر، به­ویژه رباعی شوریده­حالی و هیجانات عاطفی خود را از این طریق به خواننده انتقال می­دهد. در این جستار، تمام این ابتکارات مولانا در به­کارگیری ردیف در رباعی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

اسناد مشابه

  • موسیقی کناری در رباعیات مولانا

    مقاله۲۰۱۶فنون ادبیمحمدرضا صالحی مازندرانی، پروین گلی زاده، نصرالله امامی، سعاد سواری

    یکی از عوامل موسیقی بخش در شعر، موسیقی کناری است که مهمترین جلوههای آن قافیه و ردیف است. مولانا در کاربرد قافیه و ردیف در رباعیهای خود شگفتیهای زیادی از خود نشان داده است. درواقع وی به بار فونتیکی یا موسیقی کناری میاندیشیده است. از اینرو گاه در ساختار کاملاً طبیعی و بیتکلّف برای

  • موسیقی کناری در رباعیات شیخ بهائی

    مقاله۲۰۲۰نقد، تحليل و زيبايي شناسي متونلیلا عدل پرور، زینب رحمانیان

    موسیقی از ارکان مهم شعر است که باعث دلنشینی کلام می‌شود. موسیقی در شعر، جنبه‌های متفاوتی مانند موسیقی درونی، بیرونی وکناری دارد. یکی از عوامل زیبایی در شعر به ویژه قالب‌های کلاسیک استفاده بجا از موسیقی کناری است که حاصل تکرار واژگان شعری در پایان هر بیت، به ویژه قافیه و ردیف است.

  • بررسی رباعیات مولانا بر اساس نظریۀ بینامتنیت ژنت با تکیه بر رباعیات شعرای متقدم

    مقاله۲۰۲۴زبان و ادب فارسیرحمان مشتاقمهر، مهناز نظامی عنبران

    علاوه بر وجود تعداد قابل ملاحظهای از رباعیات شعرای متقدم در میان رباعیات منسوب به مولانا، رباعیاتی نیز در دیوان او یافت میشود که مولانا در سرایش آنها به رباعیات دیگران توجه داشته و از آنها الهام گرفتهاست. او گاه بیت یا مصرعی از یک رباعی را تضمین کرده و در موارد بسیاری نیز به تتبع

  • رفتارهای هنری در رباعیات مولانا

    مقاله۲۰۱۰پژوهشنامه ادب حماسیشهین حقیقی، کاووس حسن‌لی

    رباعی از قالب های شناخته شدة شعر فارسی است که بسیاری از سخن سرایان ایرانی و از آن جمله جلال الدین مولانا سرودن در این قالب را صدها بار تجربه کرده‌اند. مولانا از دیرباز با دو اثر برجستة خود، یعنی مثنوی و غزلیات شمس، در کانون توجه بسیاری از پژوهش‌گران ادبی بوده است و حال آن که جهان

  • رفتارهای هنری در رباعیات مولانا

    مقالهپژوهشنامه ادب حماسیکاووس حسن لی، دانش یار زبان و ادبیات فارسی دانش گاه شیراز. شهین حقیقی، دانش جوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانش گاه شیراز.

    رباعی از قالب های شناخته شده شعر فارسی است که بسیاری از سخن سرایان ایرانی و از آن جمله جلال الدین مولانا سرودن در این قالب را صدها بار تجربه کرده اند. مولانا از دیرباز با دو اثر برجسته خود، یعنی مثنوی و غزلیات شمس، در کانون توجه بسیاری از پژوهش گران ادبی بوده است و حال آن که جهان

  • جلوه‌های گوناگون تکرار در رباعیّات مولانا

    مقاله۲۰۱۸کتاب قیمسواد سواری، محمدرضا صالحی مازندرانی، پروین گلی زاده

    یکی از عوامل مهمّ ایجاد زیبایی و غنای موسیقایی شعر، تکرار است. آرایه‌های بدیع لفظی را با نوعی مسامحه می‌توان ذیل تکرار آورد. تکرار واژه را در شعر می‌توان از دیدگاه‌های مختلف ادبی بررسی کرد که در این مقاله رباعیّات مولوی از دیدگاه بدیعی و زیبایی‌شناسی مورد تحلیل قرار گرفته‌است. از