بازشناسی سفرنامه ای نویافته از اواخر عصر ناصری(سفرنامة تبریز تا کرمان)

شمس الدین نجمی, دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان فرهاد دشتکی نیا, استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان علی بازرگان هرندی, دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

یکی از سفرنامه­های ناشناختة اواخر دورة ناصری سفرنامه­ای موسوم به سفرنامة کرمان است که در سال 1309 ه.ق. نوشته شده­است. این سفرنامه حاصل سفری مأموریتی است که نویسندة آن شرح سفرش را از تبریز تا کرمان به رشتة تحریر درآورده­است. نویسندة سفرنامه که تاکنون ناشناخته مانده­بود، در مقالة حاضر شناسایی شده­است. این مقاله در پیِ معرفی این نسخة یکتا، شناساییِ نویسندة آن و مقوله­بندی داده­های آن جهت شناسایی اطلاعات موجود در آن، برای تاریخ اجتماعی و اقتصادی اواخر عصر ناصری دربارة برخی از شهرهای مهم این مسیر است. یافته­های ­­پژوهش نشان می­دهد نسخة سفرنامه، نسخه­ای منحصر به فرد است که نویسندة آن میرزا اسماعیل­خان بنان­السلطنه از کارکنان دستگاه عبدالحسین­میرزا فرمانفرما بوده­است؛ همچنین به نظر می­رسد که کاتب هم بنان­السلطنه بوده­است. داده­های سفرنامه برای شناخت تاریخ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی اواخر دورة ناصری واجد اهمیت است و نیمی از این سفرنامه مربوط به ایالت اصفهان و مخصوصاً شهر اصفهان است.