بررسی تمرکز عناصر سنگین mn, pb, cu, ag, zn ,sr, co, cd و ni در پهنه های ماسه ای پلایای گاوخونی (جنوب شرق اصفهان)
چکیده
حوضه پلایای گاوخونی واقع در جنوب شرق اصفهان از دو محیط دلتایی و دریاچه پلایایی تشکیل شده است. این پلایا شامل پهنه های ماسه ای، گلی و نمکی است. در غرب پلایا تپههای ماسهای گسترش دارند. اجزای تشکیلدهنده رسوبات ماسهای بادی را خرده سنگهای آندزیت، داسیت، توف، گرانیت، شیست، گنیس، سنگ آهک فسیلدار، ماسه سنگ و کانیهای کوارتز و فلدسپات تشکیل میدهند. کانیهای سنگین این رسوبات شامل هورنبلند، پیروکسن، اپیدوت، زیرکن، گارنت، اسپینل، ایدوکراز، تورمالین، بیوتیت، ولاستونیت، مگنتیت، هماتیت، گوتیت و پیریت میباشند. اغلب رسوبات ماسهای توسط رودخانه دائمی زایندهرود و از شمال منطقه به این حوضه وارد شده و تحت تأثیر جریان باد تشکیل پهنهها و تپههای ماسهای را دادهاند. متوسط غلظت فلزات سنگین مورد بررسی در رسوبات ماسه ای بادی بر حسب ppm به ترتیب فراوانی بهصورت منگنز (99/319)، استرانسیم (55/240)، سرب (67/32)، روی (93/24)، نیکل (14/19)، مس (25/7) ، نقره (15/6)، کبالت (72/5) و کادمیم (39/3) است. توزیع این عناصر سنگین در رسوبات با عواملی نظیر بافت رسوبات و ترکیب ذرات تشکیلدهنده ارتباط زیادی دارد. هر چه ذرات ماسه دانه ریزتر میشوند، به علت افزایش کانی های سنگین از قبیل هورنبلند، پیروکسن، گارنت و بیوتیت که عمدتاّ منشأ آذرین دارند، میزان تمرکز نسبی عناصر سنگین در این رسوبات نیز افزایش مییابد. با کاهش کانیهای هورنبلند، پیروکسن و بیوتیت به طرف جنوب پلایا، میزان تمرکز مس و روی کاهش مییابد. افزایش غلظت عناصر سرب، منگنز، کادمیوم، استرانسیم و نقره به طرف جنوب پلایا ارتباط مستقیمی با فراوانی ذرات آهک دارد. تغییرات غلظت کبالت از شمال به جنوب متناسب با افزایش و یا کاهش کانی های سنگین مانند آمفیبول، پیروکسن، مگنتیت، پیریت و کالکوپیریت است. فاکتور غنیشدگی فلزات سنگین در رسوبات مورد بررسی نشان میدهد که عناصر کادمیوم و نقره دارای غنیشدگی فوق العاده زیاد بوده و عناصر sr, co غنیشدگی زیاد دارند. غنیشدگی عناصر ni و pb متوسط میباشد و عناصر cu, mn و zn در همه نمونهها غنیشدگی کم دارند .