نقد فرمالیستی و پیشافرمالیستی عنصر پی رنگ در مجموعه داستان های کوتاه دیوان سومنات
چکیده
این مقاله به نقد عنصر داستانی پیرنگ از چشمانداز فرمالیستی و پیشافرمالیستی در مجموعه داستانهای کوتاه دیوان سومنات نوشته ابوتراب خسروی میپردازد. تمایزی که این دو دیدگاه میان داستان و پیرنگ قائل شدهاند گویای تفاوت کاربرد آنها درباره این دو سازه داستانی است. در نقد پیشافرمالیستی استفاده از پیرنگ کلیشهای، بها دادن به کنجکاوی و تعلیقهای از پیش لو رفته و عدم تناسب در شبکههای علت و معلولی از نکات قابل تأمل است. همچنین استفاده از توصیفهای جزیینگر حاملِ زاویه دید که گویای خرده پیرنگهای زمان و مکان است و به کارگیری روایت غیرخطی بر پایه بازگشت به پسهای مکرر از نقاط قوت داستانها میباشد. اما در پیرنگ فرمالیستی خسروی برای آشناییزدایی به انواع شگردها و تمهیدات هنری مانند استفاده از برخی مؤلفههای ادبیات پسامدرن، گفتوگو درباره تکنیکهای داستانی، استفاده از فرمهای دایرهای مکرر و غریب ساختن جهان داستان با تصاویر سنتهای دینی و مذهبی و هنر مینیاتور ایرانی توجه دارد. در مجموع نویسنده در داستانهایی موفق است که بر پایه آشناییزدایی و پیرنگ فرمالیستی بنا شدهاند، و نه داستانهایی که بر اساس ضابطههای علت و معلولی استوار شدهاند.