استفاده از تجزیه های چندمتغیره در مطالعۀ صفات زراعی و مورفولوژیک جمعیت های اسپرس (onobrychis viciifolia scop)
چکیده
به منظور بهره‌گیری از روش‌های تجزیه و تحلیل چندمتغیره در بررسی تنوع ژنتیکی، تشخیص روابط بین صفات (مورفولوژیک، زراعی و فنولوژیکی) و تعیین صفات سهیم در توجیه تنوع عملکرد توده‌های اسپرس بومی، آزمایشی با 30 جمعیت اسپرس در قالب طرح بلوک کاملاً تصادفی با 3 تکرار در مزرعۀ مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، در شهریور سال 1390 ـ 1391 انجام گرفت. جمعیتهای بررسی شده از نظر صفات زراعی اختلاف معناداری داشتند. همبستگی عملکرد علوفه با تعداد شاخه در ساقۀ اصلی، تعداد برگچه و تعداد ساقۀ مثبت و با شاخص برداشت برگ و درجۀ روز از کاشت تا سبز شدن منفی و معنادار بود. همبستگی ارتفاع بوته با عملکرد علوفه معنادار نبود، ولی ارتفاع بوته با تعداد برگچه همبستگی معناداری داشت. تجزیه به مؤلفههای اصلی، برای کلیۀ صفات، 6 مؤلفه را مشخص کرد که بیش از 76 درصد از تنوع موجود را توجیه کردند و به ترتیب عامل عملکرد، وزن خشک گیاه، حجم بوته، شاخص برداشت برگ، صفات مورفولوژیکی ـ فنولوژیکی و سرعت گل دهی، نامگذاری شدند. بر مبنای نتایج رگرسیون گام به گام، صفاتی نظیر تعداد ساقه، ارتفاع بوته و تعداد برگچه بیشترین تنوع عملکرد را توجیه کردند و میتوانند به منزلۀ یک شاخص در گزینش قابل توصیه باشند. تجزیۀ علیت نیز اثر مستقیم این سه صفت بر عملکرد علوفه را بهترتیب 716/0، 226/0 و 984/0- برآورد کرد. نتایج نشاندهندۀ سودمندی کاربرد روش‌های آماری چندمتغیرۀ یادشده در بررسی روابط بین متغیرهای مختلف کمّی در گیاه اسپرس است.