جُستاری در شرح احوال و بررسی دیوان قاضی نظام هروی
چکیده
دوره تیموری از اعصار مهم ادب فارسی است. در این دوره سلطان حسین بایقرا و وزیر هنردوست و ادب پرورش، امیر علیشیر نوایی، شهر هرات را به مأمنی برای خیل عظیم شعرا، ادبا و هنرمندان بدل میکنند. در نتیجه شعر و ادب، نگارگری و خوش نویسی در این مقطع تاریخی رو به ترقّی می گذارد. از برخورداران این خوان گسترده فضل و احسان، میتوان از قاضی نظام الدین هروی نام برد که از اعلام برجسته عصر تیموری و در شمار ستایندگان امیر علیشیر نوایی و سلطان حسین بایقراست. شهرت وی در مرتبه اوّل، از منظر اشتغال به منصب قضاوت و در وهله ثانی به شعر و شاعری است. از قاضی نظام هروی فقط دیوانی باقی مانده که تاکنون به حلیه تصحیح و طبع آراسته نشده است و حائز ارزش های ادبی و تاریخی بسیار است که از خلال آن میتوان به شخصیت ادبی والای سراینده آن پی برد. نگارندگان در این نوشتار برآنند که ضمن شناساندن قاضی نظام هروی، به بررسی متن شناسانه و تحلیل نکات بارز کلام او نیز بپردازند. بررسی کلام نظام هروی نشان دهنده آن است که او از سرایندگان مقیّد به سنت های ادبی پیشین، خصوصاً مکتبهای ادبی قرن ششم و به ویژه اصفهان و آذربایجان بوده است و هماره در صدد پیروی از بزرگانی چون کمال الدین اسماعیل، خاقانی، ظهیر و سلمان ساوجی است. از این رو کلام و نظام هروی رنگ تصنّع، مفاخره و تقلید از متقدّمان را به خود گرفته است.