فلسفه، جامعه شناسی و تاریخ علم؛ از تبعیت و تقلید تا تلائم و تعامل
چکیده
تبیین و تفهم دقیقا همان صحنه و میدانی است که تمام مناقشات و منازعات در آن و بر سر آن صورت میگیرد. البته ارائه تبیین به خودی خود و فینفسه مورد مناقشه نیست; زیرا جمیع فلاسفه علم، مورخان علم، و جامعهشناسان علم بر این نقطه عزیمت وحدت نظر دارند که پدیدار معرفت علمی را باید فهم و تبیین کرد. اختلاف رویکرد و دیدگاه بر سر نوع تبیینی است که برای هویت و منزلت معرفت علمی، برای فرآیندها و عوامل مؤثر در ظهور و مفهومسازی و صورتبندی دعاوی معرفت علمی، برای فرآیندهای دخیل و موازین مؤثر در ارزیابی و در نتیجه، اخذ یا رفض چنین دعاوی معرفتی باید ارائه کرد. تبیین هویت و منزلت معرفت علمی برای تقریبا تمام مکاتب و رویکردهای متعدد، به واسطه و در نتیجه تلقی خاص آنها از فرآیند و عوامل مؤثر در ظهور، صورتبندی، و ارزیابی معرفت علمی صورت میگیرد. و به طور کلی، نوع تبیینی که از فرآیندها و عوامل مؤثر و دخیل ارائه میکنیم تعیینکننده شکل و صورت رویکردهای مختلف به فهم معرفت علمی است. یکی از مجاریای که اختلاف دیدگاه بر سر تبیین، خود را در آنجا به خوبی آشکار کرده است مناقشه بر سر دوگانگی درونی (1) و بیرونی (2) در تاریخ علم است که در ذیل به شرح آن خواهیم پرداخت.