شعر جواهری از منظر تحلیل ساختاری (بررسی موردی دو قصیده دینی شاعر)
چکیده
امروزه روشن شده است که ادبیات، رویدادی است که در متن زبان جنبة پیدایی به خود میگیرد؛ چرا که زبان به ادبیات شکل میدهد و بدان هویت میبخشد. در واقع زبان یک نظام آوایی، دستوری و واژگانی برای بیان اندیشه و احساس است. با مطرح شدن مکتب صورتگرایی و پس از آن ساختگرایی، ناقدان بر این عقیده شدند که اثر ادبی را بدون هرگونه پیش زمینه ای باید نگریست و در نقد و تحلیل متن ادبی، باید تنها به خود اثر پرداخت، نه به حوزه های بیرون از قلمرو ادبیات. بر این اساس، مقالة حاضر ضمن روشن کردن شیوة تحلیل ساختاری- که جزئی از تحلیل زبانشناسی است -به صورت نظری در آثار منظوم، با پیاده کردن این نظریة علمی بر دو قصیدة برجستة شاعر معاصر عراقی محمد مهدی جواهری، به دنبال کشف ساخت مشترک و در نتیجه ویژگی های زبانی شاعر است، هرچند رسیدن به ساخت مشترک و ثابت، با تحلیل مجموعهای وسیع از آثار، ممکن خواهد بود. برخی از یافته های پژوهش، حاکی از آن است که وزن و بحر در هر دو قصیده با مفهوم و محتوای آنها هماهنگ است، هم حروفی و هم آوایی اندک در این دو قصیده، باعث ضعف موسیقی درونی آنها شده است. پس، از یک سو ساختار واژگانی و کلمات محوری در دو قصیده به خوبی در خدمت اندیشه و عاطفة شاعر قرار گرفته و از سوی دیگر، هنجارگریزی و آشناییزدایی، موجب برجستهسازی زبان شعری هر دو قصیده شده است.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- نرگس انصاری — استادیار دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) در قزوین
- طیبه سیفی — استادیار دانشگاه شهید بهشتی