تأثیر مرگ و میر درختی بر ساختار جنگل های بلوط ایرانی در استان ایلام
چکیده
به منظور تعیین چگونگی تغییر ساختار جنگلهای بلوط ایرانی به دنبال وقوع مرگ ومیرهای درختی، منطقه جنگلی شلم با مساحت 670 هکتار در 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر ایلام انتخاب گردید. هدف این پژوهش تعیین اثر مرگومیر بر ویژگیهای ساختاری توده شامل تراکم و رویهزمینی، انبوهی تاجپوشش، ترکیب گونهای، فرم پرورشی و همچنین شناخت الگوی توزیع تراکم و رویهزمینی درختان مرده در طبقههای قطری مختلف بود. در این راستا منطقه مورد مطالعه به 20 واحد همگن توپوگرافیک تقسیم شد و در واحدهای همگن در کل 60 پلات دایرهای شکل 10 آری پیاده شدند. در هر پلات قطر برابرسینه، قطر کمینه و بیشینه تاج درختان، درصد خشکی تاج، مبدأ پایهها و فرم رویشی آنها به تفکیک گونه اندازهگیری و ثبت شد. نتایج نشان داد که به طور متوسط 7/15 درصد از تراکم اشکوب درختی و درختچهای کاهش یافته که 65/97 درصد آن متعلق به بلوط ایرانی بوده است. کاهش رویهزمینی به میزان 23/14 درصد بود که 29/95 درصد آن مربوط به گونه بلوط ایرانی بود. مرگومیر درختی در بیشتر طبقههای قطری وجود داشت که بیشترین میزان آن در طبقههای قطری 10 تا 25 سانتی متر و بیشترین نسبت مرگومیر در طبقههای قطری 5،60 و 75 سانتی متر بود. همچنین بیشترین نسبت کاهش رویه زمینی در طبقههای قطری 25 تا 45 سانتی متر بود. با وجود اینکه کاهش درختی در بیشتر گونههای درختی و درختچهای روی داده و درصد آمیختگی گونهها تغییر کرده، اما ترکیب گونهای تا حدودی ثابت مانده بود. کاهش انبوهی تاجپوشش جنگل به میزان 88/12 درصد بود. میزان کاهش درختی در فرم شاخهزاد بیشتر از دانهزاد بود، اما نرخ مرگومیر در فرم دانهزاد بیشتر بود. آنالیز dca پراکنش پلاتها را براساس وضعیت آنها تفکیک کرد و نشان داد که میزان کاهش با متغیر قطر برابرسینه ارتباط داشته است. بهطور کلی در منطقه مورد مطالعه مرگومیر درختی موجب تغییرات زیادی در ساختار تودههای جنگلی بلوط ایرانی شده است، بهطوری که مقادیر متغیرهای مختلف تغییر کرده و از بین آنها قطر برابرسینه تغییرات بیشتری داشته و باعث تفکیک جمعیتهای درختی قبل و بعد از مرگومیر شده است. از نتایج فوق میتوان در مدیریت حمایتی و حفاظتی جنگلهای دچار خشکیدگی در زاگرس استفاده نمود.