بررسی روند تغییرات زمانی- مکانی تالاب های بین النهرین و عوامل مؤثر بر آن
چکیده
قرن 21 چالشهای زیادی را در پیش رو دارد که مقولههای محیط زیستی چون تخریب جنگلها و تالابها و پیامدهای آن(سیل، خشکسالی و گرد و غبارها) از مهمترین این چالشها بشمار میآیند. تالابهای بین النهرین به عنوان بزرگترین اکوسیستم آبی خاورمیانه، به صورت حوضهی اگزورئیک در جنوب عراق و بخش کوچکی از جنوب غربی ایران قرار گرفتهاند. این تالابها به دلیل وسعت زیاد، پایداری رطوبتی و همجواری با رودخانه های دایمی، یکی از پویاترین زیست بومهای آب شیرین جهان را در مقیاس محّلی- منطقهای بوجود آوردهاند. این زیستبومها با توانمندیهای هیدرواقلیمی- اکولوژیکی بسیار ارزشمند، نقش و جایگاه بسیار مهمی در پالایش محیطی و حیات اقتصادی منطقه دارند. تغییرات کمی و کیفی ناشی از فرآیندهای نامطلوب انسانی- طبیعی در دهههای اخیر تأثیرات مهمی بر ساختار و کارکرد این مجموعه گذاشته است و نقش تالابها را از تثبیت ریزگردها و پالایش محیطی به خاستگاه و کانون گرد و غبار منطقهای تغییر داده است. این پژوهش با روش آماری، تحلیلی- اسنادی،روند فروسایی و ناپایداری تالابهای بین النهرین را به عنوان یکی از علل افزایش گرد و غبار در ایران زمین مورد بررسی قرار میدهد. نتایج نشان داد که تالابها تغییرات تدریجی و ناگهانی متعددی را تجربه کردهاند. مهمترین عوامل مؤثر بر این تغییرات عبارتند از: تغییرات هیدرواقلیمی، توسعه امور زیربنایی(سدسازی، زهکشی و ....)تهدیدهای محیطی(تنشهای سیاسی و نظامی، خشکسالی و .....) و انواع آلایندههای انسانی(کشاورزی، صنعتی، خانگی) که در مدیریت و برنامهریزی هیدروپلیتیک محلی- منطقهای، جهت بهسازی و پایداری محیطی تالابها و بالطبع کاهش رخداد پدیده گرد و غبار باید لحاظ شوند. این پژوهش نشان داد که تصاویر ماهوارهای توانایی آشکارسازی و توصیف تغییرات زمانی- مکانی تالابهای بینالنهرین را دارند.