تحلیل معنایی واژه حلم و مشتقات آن در قرآن کریم و نهج البلاغه بر اساس نظریه بافت
چکیده
چکیده متن قرآن، متنی سرشار از پیچیدگیهای زبانی و معنایی و در نهایت فصاحت، بلاغت، زمانمند و مکانمند است. دوره معاصر با آغاز روشهای نقد ادبی، زبانشناسی و معناشناسی، ابزارهای جدید، متفاوت، با کارکردهای نو در اکتشاف گوهرهای دریای بیکران قرآن را فراروی محققان و مفسران قرار داده است. نظریه بافت یکی از رویکردهایی است که امروزه مورد توجّه بسیاری از زبانشناسان و به خصوص پژوهشگران حوزه معناشناسی قرار گرفته است. کاربرد این نظریه در حوزه اشتراک لفظی، بیش از دیگر حوزهها به چشم میخورد. مسألهای که از دیرباز مورد توجّه مفسران و محققان قرار گرفته، این است که تا چه اندازه میتوان با استفاده از نظریه بافت به معنای دقیق واژگان مشترک لفظی، به ویژه واژگان قرآن پی برد؟ این مقاله که به شیوه توصیفی –تحلیلی انجام شده است، درپی آن است که با بررسی واژه حلم و مشتقات آن در بافت قرآن کریم و نهج البلاغه، وجوه معنایی برجسته این واژه در هر بافتی را با توجّه به موقعیت آن، تبیین نماید. نتایج تحقیق حاکی از آن است که این واژه، معانیای چون شکیبایی، عفو، آرامش، عقل، خواب و رؤیا، و نیز بلوغ فکری انسان در سنین کودکی را دربردارد که با توجّه به موقعیت و بافت متن، یک و یا چند معنا از وجوه ذکر شده آن، نمایان می گردد.