کنترل بیولوژیک بیماری بلاست برنج با استفاده از جدایه های بومی trichoderma در استان مازندران
چکیده
بیماری بلاست (blast) با عامل magnaporthe oryzae مهمترین بیماری برنج در جهان می‌باشد. استفاده از سموم شیمیایی اگر چه باعث کنترل بیماری میگردند، اما آسیبهای جدی متوجه انسان و محیط زیست میکنند. امروزه کنترل بیولوژیک بیماریهای گیاهی به عنوان یک روش جایگزین و بیخطر، مورد توجه و تأکید ویژهای قرار گرفته است. در این تحقیق، نمونه برداری از خاک شالیزار و اندامهای هوایی برنج در مناطق مختلف استان مازندران انجام شد و جدایههای trichoderma با استفاده از محیط کشت انتخابی mcfadden & sutton’s rb-s-f جداسازی و خالص شدند. 89 جدایه تریکودرما با روشهای مختلف آزمایشگاهی علیه m. oryzae غربال شدند. در روش کشت متقابل، بیش از 90% جدایههای تریکودرما، موجب بازدارندگی رشد پرگنه ی قارچ بیمارگر گردیدند. نتایج آزمایش هیپرپارازیتیسم نشان داد که هیفهای تریکودرما به دور هیفهای قارچ بیمارگر هیچ پیچشی نداشتند اما در بعضی موارد، جدا شدن هیفهای بیمارگر از محل دیواره ی عرضی مشاهده شد. در بررسی تأثیر متابولیتهای فرار، جدایههای تریکودرمای rp3-4 و rp3-2 بیشترین کاهش رشد بیمارگر را به میزان 6/66% سبب شدند. عصاره ی کشت جدایهی rp7-1 در نسبت 20% تا 74/93% و در نسبت 5% تا 62/90% باعث کاهش رشد بیمارگر شد. براساس نتایج مطالعات آزمایشگاهی، تعداد 16 جدایه تریکودرما برای بررسی اثر آنها در کنترل بیماری بلاست در گلخانه انتخاب شدند. مطابق نتایج به دست آمده از آزمونهای گلخانهای، جدایههای rp1-6 و rp4-2 به ترتیب با 100% و 99% کنترل بیماری، مؤثرترین جدایههای تریکودرما در کاهش شدت بیماری بلاست بودند. پس از این جدایه ها،rp6-1 t. harzianum و rs7-6 t. virens به ترتیب با 98% و 97% درصد کاهش بیماری با قارچ کش شیمیایی (کارپروپامید) در یک گروه آماری قرار گرفتند. براساس نتایج ارزیابی جمعیت جدایه های مختلف تریکودرما در پایان بررسی گلخانه ای، میزان جمعیت جدایه ها نسبت به جمعیّت اولیه متغیر بوده است. جدایه هایrp1-6 t. harzianum وt. atroviride rs4-1، به ترتیب بیش ترین افزایش و کاهش جمعیّت را نسبت به جمعیّت اولیه به کار رفته در گلخانه نشان دادند. ارتباطی بین دینامیک جمعیّت و کنترل بیماری مشاهده نگردید. همچنین، نتایج شناسایی 16 جدایه ی تریکودرمای انتخابی با روش های مورفولوژیکی و مولکولی نشان داد که 14، 1 و 1 جدایه به ترتیب متعلق به گونه های t. harzianum، t. virens و t. atroviride بودند.