عوامل ضعف اعتدال و عقلانیت و تأثیر آن در پیدایش افراط گرایی در جهان اسلام
چکیده
امروزه برخی از کشورهای خاورمیانه، که زیر لوای دین اسلام در حال رشد و توسعه اند، به علت ضعف اعتدال و عقلانیت در عملکردشان به پدیده افراطی گری در سنت، فرهنگ، و دین دچار شده اند. از این میان افراط گرایی دینی، بیش تر از هر چیز، نتیجه پدیدآمدن گروه هایی متصف به خروج از اعتدال و عقلانیت است که باعث شکل گیری تنش در سطح منطقه و خلق صورتی غیرواقعی از اسلام و جوامع اسلامی شده است. در این مقاله برآن ایم تا با روش توصیفی ـ تحلیلی به این سؤال پاسخ دهیم که چه مؤلفه هایی زمینه تضعیف عقلانیت و اعتدال و سرانجام بروز افکار و اعمال افراط گرایانه را در جوامع مسلمان فراهم کرده است؟ برای این مهم ضمن تعریف مفهوم اعتدال و عقلانیت و ارزش آن از نگاه قرﺁن، احادیث، و کلام بزرگان به بررسی مؤلفه های افراط گرایی می پردازیم. به نظر می رسد که برداشت سطحی از متون دینی، فقر و بی کاری، نابرابری های اجتماعی، رشد در محیط نامناسب، آلوده شدن فضای مجازی و ماهواره ای به تبلیغات نادرست، هم نشینی سوء هم سالان و تأثیرپذیری شان از یک دیگر، و تمرکز مذاهب بر اختلافات و دوری از اشتراکات از اصلی ترین عوامل خروج از عقلانیت و اعتدال در جوامع اسلامی است که به عملکردهای افراطی منجر می شود.