تعیین شاخص های زیست محیطی و منشأ فلزات سنگین گردوغبار خیابان، مسجد سلیمان، استان خوزستان

زیبا جاویدانه، z javidaneh master student of environmental geology, department of geology, earth of science, shahid chamran university, ahvaz, iranدانشجوی کارشناسی ارشد زمین شناسی زیست محیطی، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز علیرضا زراسوندی، ar zarsevandi professor, department of geology, earth of science, shahid chamran university of ahvaz, ahvaz, iran, dust research center, shahid chamran university of ahvaz, ahvaz, iranاستاد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز فاطمه راست منش، f rast manesh assistant professor, department of geology, earth of science, shahid chamran university of ahvaz, ahvaz, iran, dust research center, shahid chamran university of ahvaz, ahvaz, iranاستادیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

زمینه و هدف : گرد­­­­­ و­­­­­­غبار خیابان یکی از مهم­ترین شاخص­های منعکس­کننده­ وضعیت آلودگی در محیط زیست شهری ­است. اکثر مطالعات، مربوط به آلودگی فلزات سنگین در شهرهای بزرگ بوده، در حالی که به شهرهای کوچک کمتر توجه شده است. شهر مسجد سلیمان اولین شهر نفت­خیز ایران و در شمال شرق استان خوزستان واقع شده­ است. این شهر دارای آلودگی­های زمین­زاد (چشمه های نفتی و گاز)، فعالیت های نفتی، احتراق نفت و گاز، صنایع و ترافیک بوده، به همین دلیل ارزیابی زیست محیطی در این شهر حائز اهمیت است. روش بررسی : به منظور پایش و مدیریت آلودگی­های موجود، طی شرایط آب و هوایی خشک (تیر ماه 1392)، یازده نمونه از گرد­­و­غبار خیابان از ایستگاه­های مختلف در سطح شهر و یک نمونه به عنوان نمونه شاهد­ جمع آوری و آماده سازی گردید و سپس توسط دستگاه icp-oes آنالیز شدند. یافته ­ها : منابع احتمالی فلزات آلاینده مورد بررسی توسط آنالیزهای چند ­متغیره مانند تحلیل مؤلفه اصلی (pca) و آنالیز خوشه ای (ca) شناخته شده­اند. علاوه بر این فاکتورهایی نظیر شاخص زمین­ انباشت (igeo)، شاخص آلودگی (pi)، شاخص آلودگی یکنواخت (ipi) و فاکتور غنی­شدگی (ef) جهت تعیین درجه آلودگی فلزات سنگین در گرد و غبار خیابان در شهر مسجد­ سلیمان ارزیابی شدند. نتایج حاصل از تحلیل مؤلفه اصلی و آنالیز خوشه ای نشان می­دهد که منطقه عمدتا تحت تأثیر آلودگی­های نفتی، ترافیک و فعالیت­های صنعتی قرار ­­­دارد. شاخص آلودگی بیانگر سطح بالای از آلودگی برخی نمونه­ها به pb، cd ، cu و zn و سطح متوسط آلودگی سایر نمونه­ها به ni، as و v است. شاخص زمین ­انباشت بیانگر آلودگی متوسط تا شدیدا برخی نمونه­ها به pb، cd، cu و zn و برای سایر نمونه­ها عدم آلودگی تا آلودگی متوسط به ni، as و v است. نتیجه ­گیری: نتایج نشان ­داد که غلظت فلزات سنگین در نمونه های گردوغبار نسبت به نمونه شاهد بالاتر بوده ­است. بدین ترتیب طبقه­ بندی میزان آلودگی در گردوغبار خیابان در شهر مسجدسلیمان به ترتیب زیر ­است: pi≈ipi>ef>igeo ­­