بررسی اثرات سیتوتوکسیک برخی از گیاهان دارویی از تیره های نعنائیان، کاسنی، گل سرخ و گل گاو زبان بر لارو آرتمیا سالینا

احمد رضا گوهری، ar gohari medicinal plants research center, faculty of pharmacy, tehran university of medical sciences, tehran, iran, p.o.box: 14155 - 6451 tel: 00982166959090, fax: 00982166461178تهران، خیابان انقلاب اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشکده داروسازی، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، صندوق پستی: 6451 - 14155، تلفن: 66959090 (021)، نمابر: 66461178 (021) سودابه سعید نیا، s saeidnia 1- medicinal plants research center, medical sciences/university of tehran, tehran, iranاستادیار، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهران محمود رضا گوهری، mr gohari 2- department of biostatistics, faculty of management and medical bioinformatics, iran university of medical sciences, tehran, iranاستادیار، گروه آمار حیاتی، دانشکده مدیریت و بیوانفورماتیک، دانشگاه علوم پزشکی ایران فهیمه مرادی افراپلی، f moradi - afrapoli 3- department of pharmacognosy, faculty of pharmacy, medical sciences/ university of tehran, tehran, iranدستیار، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران مریم مالمیر، m malmir 1- medicinal plants research center, medical sciences/university of tehran, tehran, iranکارشناس، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهران مژگان یزدان پناه، a hadjiakhoondi 3- department of pharmacognosy, faculty of pharmacy, medical sciences/ university of tehran, tehran, iranکارشناس، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهران عباس حاجی آخوندی

چکیده

مقدمه: داروهای سیتوتوکسیک عواملی هستند که به طور مستقیم سلول را نابود می نمایند به طوری که بر مراحل مختلف سنتز و فعالیت اسیدهای نوکلئیک اثر می گذارند و تقسیم سلولی را مهار می کنند. بررسی اثرات سیتوتوکسیک عصاره های خام گیاهی به روش های i‏n vitro هزینه کمتری داشته، حساسیت بیشتری دارا بوده و آزمایش در زمان کوتاه قابل انجام است از طرفی مقدار نمونه موردنیاز برای آزمایش نیز کمتر است. هدف: در این مطالعه به منظور ارزیابی اثرات سیتوتوکسیک گیاهان دارویی، تعدادی از گونه های گیاهی متعلق به خانواده های نعنائیان ، گل آفتابگردان یا کاسنی2، گاو زبان3 و گل سرخ4 انتخاب شده اند که به صورت وحشی در مناطق مختلف کشورمان ایران می رویند و تاکنون مورد مطالعه سیتوتوکسیک قرار نگرفته اند. روش بررسی: به منظور آزمون غربال گری از تست brine shrimp cytotoxicity bioassay استفاده شده است که به مطالعه اثرات سیتوتوکسیک علیه لارو آرتمیا سالینا می پردازد. نتایج: گونه scutellaria tornefortii دارای اثرات کشنده لارو آرتمیا است و این اثر با افزایش پلاریته عصاره ها افزایش می یابد به طوری که عصاره متانولی - آبی با µg/ml 6 = lc50 قوی ترین عصاره سیتوتوکسیک در غربالگری حاضر به شمار می آید. بنابراین عصاره آبی - متانولی گیاه scutellaria tornefortii موثر تر از کنترل مثبت (بربرین هیدروکلراید، µg/ml 26 = lc50) نیز است. عصاره اتیل استاتی گونه rubus hyrcanusدارای µg/ml28 = lc50 است و قابل مقایسه با کنترل مثبت یعنی بربرین هیدروکلراید می باشد. عصاره های اتیل استاتی هر دو گونه echium amoenum و onosma bulbotrichum نیز اثرات سیتوتوکسیک متوسطی نشان می دهند. نتیجه گیری: برخی از گیاهان دارویی که به صورت وحشی در شمال ایران پراکنش دارند از جمله scutellaria tornefortii، rubus hyrcanus، echium amoenum و onosma bulbotrichum دارای اثرات کشنده بر لارو میگوی آب شور می باشند و می توانند به عنوان گیاهان سیتوتوکسیک مورد آزمون های اختصاصی تر آنتی کنسر و آنتی تومور قرار گیرند.