دستورزی کروموزومی گیاهان جهت افزایش تولید متابولیت های ثانویه با ارزش دارویی: چشم اندازها و تکنیک های القا و گزینش گیاهان پلی پلوئید

الناز قطبی راوندی، e ghotbi ravandi department of biology, faculty of sciences, shahid bahonar university of kerman, kerman, iranدانش آموخته کارشناسی ارشد سلولی تکوینی گیاهی، گروه زیست شناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران اسماعیل دهقان، e dehghan razi chemistry research center, islamic azad university, shahreza branch, shahreza, isfahan, iran, p.o.box: 86145-311, tel & fax: +98-31-53513103مرکز تحقیقات شیمی رازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، انتهای خیابان پاسداران، شهرضا، صندوق پستی: 311 – 86145، تلفن و نمابر: 53513103 (031)سازمان اصلی تایید شده: دانشگاه شهید باهنر (shahid bahonar university) علیرضا استاجی، ar estaji department of horticultural sciences, faculty of agriculture, urmia university, urmia, iranدانش آموخته کارشناسی ارشد علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرانسازمان اصلی تایید شده: دانشگاه آزاد اسلامی شهرضا (islamic azad university of shahreza) حسنعلی نقدی بادی، h naghdi badi cultivation & development department of medicinal plants research center, institute of medicinal plants, acecr, karaj, iranدانشیار پژوهش، گروه پژوهشی کشت و توسعه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی، کرج، ایرانسازمان اصلی تایید شده: دانشگاه ارومیه (urmia university)

چکیده

پلی پلوئیدی از فرآیندهای رایج در سلسله گیاهان بوده که نقش مهمی در تکامل و گونه زایی آنها دارد و معمولاً با تغییرات چشمگیری در ریخت شناسی، اندازه سلول ها و اندام ها، الگوی بیان ژن ها، میزان فتوسنتز و تنفس، قابلیت باززایی، باروری، بیوشیمی و متابولوم گیاهان همراه می باشد. از این رو در دهه های اخیر پلی پلوئیدی، بخصوص تتراپلوئیدی، به صورت گسترده ای در ایجاد تنوع و اصلاح صفات مختلف گیاهان به کار گرفته شده است. تنوع و گوناگونی صفات ایجاد شده در اثر القای پلی پلوئیدی، وابسته به گونه و ژنوتیپ متفاوت بوده و در برخی موارد نه تنها مفید نبوده، بلکه زیان آور می باشد. اگرچه تتراپلوئیدی با کاهش باروری و تولید بذر و در برخی موارد عقیمی همراه می باشد، ولی زمانی که افزایش زیست توده گیاهان و غلظت ترکیبات دارویی خاص آنها مد نظر است، القای آن می تواند مطلوب باشد. اتوپلی پلوئیدی و آلو پلی پلوئیدی به ترتیب با افزایش محتوای ژنی و تجمیع آلل های مفید یک مسیر بیوسنتزی متابولیت ثانویه در هیبرید به دست آمده و به عبارتی تکمیل ژنتیکی مسیر مربوطه و سایر صفات مهم می توانند بهبود تولید را به همراه داشته باشند. با توجه به اهمیت داروهای گیاهی و نیاز رو به افزایش برای متابولیت های دارویی - گیاهی در کشور، در مقاله حاضر به اثرات گسترده پلی پلوئیدی بر صفات مختلف و اهمیت آن در گیاهان دارویی، روش های کارای القا و گزینش مستقیم و غیرمستقیم گیاهان پلی پلوئید پرداخته شده است.