بررسی اثر شرایط محیطی بر عملکرد و اجزای تشکیل دهنده اسانس جعفری مکزیکی (tagetes minuta l.)

محمد فرشباف مقدم، m farshbaf moghaddam department of horticulture, collage of agriculture, tarbiat modarres university, tehran, iran. p.o.box: 14115 – 336, tel: (021) 44196522-3 fax: (021) 44196524دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده کشاورزی، گروه باغبانی، صندوق پستی: 336 - 14115 تلفن: 3-44196522 (021)، نمابر: 44196524 (021) رضا امیدبیگی، r omidbaigi 1- department of horticulture, collage of agriculture, tarbiat modarres university, tehran, iran2- استاد، گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس فاطمه سفیدکن، f sefidkon 2- research institute of forests and rangelands, tehran, iran3- دانشیار، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور

چکیده

مقدمه: جعفری مکزیکی1 گیاهی یک ساله و متعلق به خانواده asteraceae است. این گونه به صورت خودرو در ایران وجود ندارد. جعفری مکزیکی یکی از مهمترین گیاهان دارویی مورد استفاده در صنایع عطرسازی، دارویی و غذایی است. اسانس این گیاه کاربرد وسیعی در این صنایع دارد. هدف: در این تحقیق اثر شرایط محیطی مختلف بر عملکرد و اجزای تشکیل دهنده اسانس این گیاه بررسی شد. روش بررسی: بذر گیاه در دو منطقه به طور هم زمان کشت گردید. قسمت های هوایی گیاه در مرحله تمام گل برداشت و پس از خشک شدن مواد گیاهی در سایه و هوای آزاد، اسانس گیری به روش تقطیر با آب به عمل آمد. شناسایی کمی و کیفی ترکیبات نمونه های اسانس به وسیله دستگاه های گاز کروماتوگراف (gc) و گاز کروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی (gc-ms) انجام شد. یافته ها: نتایج حاصله نشان داد که میزان و اجزای تشکیل دهنده اسانس بین دو منطقه کشت متفاوت است. بازده اسانس به ترتیب 44/1 و 8/0 درصد از غرب و شمال تهران به دست آمد. تعداد 20 و 19 ترکیب به ترتیب در اسانس حاصل از گیاهان کشت شده در غرب و شمال تهران شناسایی گردید. ترکیبات عمده اسانس از گیاهان کشت شده در غرب تهران دی هیدروتاجتون (4/21 درصد)، آلفا- ترپینئول (6/15 درصد)، سیس- تاجتون (1/13 درصد)، ترانس- اُسیمنون (8/11 درصد)، سیس – بتا - اُسیمن (3/8 درصد)، اسپاتولنئول (8/4 درصد)، سیس- اُسیمنون (5/4 درصد)، لیمونن (4 درصد) و از شمال تهران آلفا- ترپینئول (8/20 درصد)، سیس- بتا- اُسیمن (7/17 درصد)، دی هیدروتاجتون (7/13 درصد)، ترانس- اُسیمنون (3/13 درصد)، سیس- تاجتون (4/8 درصد)، سیس - اُسیمنون (1/6 درصد) و سیس - دی هیدروکارون (5 درصد) بود. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که شرایط محیطی بر عملکرد و اجزای تشکیل دهنده گیاه جعفری مکزیکی موثر است.