بررسی ریشه های نظریه فقر وجودی ممکنات در حکمت سینوی
چکیده
در مسأله مناط نیاز معلول به علت مشهور این است که حکمای پیشصدرایی قائل به نظریه امکان ماهوی معلول هستند، یعنی برآناند که لااقتضائیت ماهیت معلول نسبت به وجود و عدم عامل نیازمندی معلول به علت برشمرده میشود. در مقابل، صدرالمتالهین بنابر اصل اساسی اصالت وجود و اعتباریت ماهیت مناط نیاز معلول به علت را در وجود ممکنات میداند نه در ماهیتشان و از این رو قائل به نظریه فقر وجودی است. این مقاله با بررسی بیانات شیخالرئیس به ریشهیابی نظریه فقر وجودی در آثار این حکیم پیشصدرایی پرداخته است و نشان داده که میتوان بیانات وی را راهگشای این نظریه دانست، چرا که وی با فاصله گرفتن آشکار از سنت ارسطویی در باب مسئله علیت، علت را وجود دهندهی به معلول میداند و در عبارات متعدد و با بیانات مختلفی بیان میکند که فقر و حاجت معلول به علت در وجود آن است. بنابراین هرچند با توجه به بیانات پراکنده و مختلف در باب مناط نیاز معلول به علت نمیتوان وی را قائل به نظریه فقر وجودی معلول نسبت به علت دانست، اما نشانههایی از این نظریه در آثار وی قابل پیگیری است که بنابر آنها میتوان ابنسینا را راهگشای این نظریه بدیع صدرایی دانست.