تحلیل عملکرد فضایی شهر میانی مرند در سطح شهرستان مرند
چکیده
امروزه در ساخت شهرها و تعیین اندام جغرافیایی آنها به تعادل شهر و ناحیه، روابط هماهنگ شهر و روستا، توازن فضایی و تعادل انسان و محیط می اندیشند. ایجاد و رویش قارچگونه شهری با اندام بلند جغرافیایی، در نواحی کشور آنجاکه روستاها پراکنده و نافشرده هستند و روابط ارگانیکی بین شهر و روستا وجود ندارد به فروپاشی این تعادل ها خواهد انجامید. بایستی برنامهریزیها به پیروی از ویژگی های فیزیکی، اقتصادی و انسانی ناحیه روی تمام شهرهای ناحیه، از کوتاهاندام گرفته تا روستاها توزیع و پخش شود تا ارتباط هماهنگ و متعادل ناحیه با تمام مراکز شهری حفظ شود. در مقالهی حاضر به بررسی عملکرد جمعیّتی ـ اقتصادی شهر میانی مرند در سطح فضایی شهرستان مرند پرداخته شده است. مدل های جمعیّتی نشان می دهند که شهر مرند، بهتنهایی80% از جمعیّت شهری شهرستان را دارد و 16 برابر شهر دوم شهرستان است. همچنین، 50% کل جمعیّت شهرستان تنها در شهر مرند ساکن هستند. ضریب کششپذیری نشان می دهد که شهر مرند از توان کششپذیری جمعیّتی بالایی برخوردار بوده، در حالی که ضریب کششپذیری بقیّهی شهرهای شهرستان پایین تر یا منفی بوده است، همچنین موازنهی مهاجرت در شهر مرند مثبت بوده و در مقابل موازنهی مهاجرت کلّ شهرستان منفی است. مدل های اقتصادی بیانگر نقش خدماتی شهر مرند در شرایط اقتصاد پایه ای است و بعد از آن بخش صنعت شرایط اقتصاد پایه ای را دارد، ولی بخش کشاورزی، هم در سطح شهرستان و هم در سطح شهر مرند، جزء اقتصاد پایه ای محسوب نمی شود. بررسی حوزهی نفوذ شهر مرند نشان می دهد که این شهر بخش عمده ای از خدمات را به حوزهی نفوذ اختصاص داده و در رفع نیازهای خدماتی برای حوزهی نفوذ در اهمّیّت نخست قرار دارد. درنهایت، پیشنهاد می شود که در کنار سرمایهگذاری در شهر میانهی مرند باید به شهرهای کوچک شهرستان، مانند کشکسرای، زنوز، یامچی و بناب جدید و روستاهای اطرف آنها از نظر تأمین خدمات، تأسیسات زیربنایی و رفع نیازها و کمبودها و ایجاد زمینه های اشتغال نیز توجّه کرد تا از این طریق با بهرهگیری از تمامی ظرفیّت های شهرستان مرند به توسعهی همهجانبهی آن کمک نمود.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- حسین حاتمی نژاد — استادیار دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
- حمید پور حسین — کارشناس ارشد شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی
- صابر محمد پور — دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی
- ایوب منوچهری میاندوآب — دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران