مقاله

جایگاه و رسالت دانش جغرافیا در ادبیّات نوین برنامه‏ریزی شهری و منطقه‏ای با تأکید بر ایران

ابوالفضل مشکینی، حجت ا... رحیمی

چکیده

ادبیّات برنامه ریزی شهری و منطقه ای به‎گونه‎ی قابل توجّهی تغییر یافته است و لازم است رشته های مرتبط با آن جایگاه منطبق با این تحوّلات را مشخّص کنند. پژوهش پیش‎رو با به‎کارگیری رهیافت جغرافیا به‎عنوان علم ناحیه ای، شبکه ای از مفاهیم مرتبط را برای تشریح نقش جغرافیا در برنامه ریزی با تأکید بر ایران پیشنهاد می کند. این نوشتار با بهره گیری از منابع کتابخانه ای موجود و روش نظری در سه بخش اصلی شامل فلسفه و هدف دانش جغرافیا به‎عنوان علم ناحیه ای، نگرش های نوین در برنامه ریزی و ارتباط بین جغرافیا و برنامه ریزی شهری و منطقه ای با تأکید بر ایران، سازماندهی شد. پژوهش حاضر با این فرض که در ادبیّات برنامه ریزی به روش شناسی عملی مشارکت در برنامه ریزی توجّه اندکی شده است، رویکرد پژوهش در هنگام عمل را به‎عنوان یک روش کارا در کشور مورد تأکید قرار می دهد که در آن نقش فرایندهای یادگیری با تجربه های فردی و جمعی درباره‎ی ناحیه ای معیّن و استفاده از برنامه های آموزشی در هنگام عمل مورد تأکید است تا از این راه ظرفیت فردی و جمعی برای مشارکت و تولید دانش جمعی افزایش یابد. جغرافیای ناحیه ای با این فرض که تقلیل کره‎ی زمین به بخش های گاز، مایع و جامد انتزاعی است، جایگاه ویژه‎ی جغرافیا را مطالعه‎ی واقعیّت درهم‎تنیده‎ی عناصر ناهمسان می داند و بر این باور است، هیچ کس حق ندارد بدون تخصّص‎یابی در درک روابط میان عناصر ناهمسان یک ناحیه خود را جغرافی‎دان بنامد. با این سنّت، جغرافی‎دان بیش از هر رشته‎ی مرتبط با برنامه ریزی دارای درک جامع از روابط میان عناصر متعدّد تا بدانجا است که برای انسان ساکن در یک ناحیه اهمّیّت دارد و با افزایش درک جامع مردم از محیط و ایجاد تفاهم بر سر منافع جمعی، دارای نقش اصلی در عملی ساختن رویکرد پژوهش در هنگام عمل و برنامه ریزی مشارکتی از راه آموزش و یادگیری برپایه‎ی تجربه است.

اسناد مشابه