تحلیل گرادیان الگوی سیمای سرزمین شهری(مطالعهی موردی: شهر اصفهان)
چکیده
کمّیکردن الگوی سیمای سرزمین شهری برای ارزیابی و پایش کارکردهای اقتصادی ـ اجتماعی و زیستمحیطی شهری ضرورت دارد. در این مطالعه از ترکیب روش تحلیل گرادیان و متریکهای سیمای سرزمین، برای کمّیکردن الگوی سیمای سرزمین شهر اصفهان استفاده شده است. بدین منظور نقشهی کاربری اراضی سال 1386 در شش طبقهی انسان ساخت، کشاورزی، فضای سبز، بایر، جادّه و رودخانه تهیّه شد. برای انجام تحلیل گرادیان دو ترانسکت در جهت شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب با عبور از مرکز شهر، هدایت شد. برای محاسبهی متریک ها در طول ترانسکت ها از روش پنجرهی متحرّک استفاده شد و متریک ها در دو سطح کلاس و سیمای سرزمین کمّی شدند. در کل، در سطح کلّ سیمای سرزمین شهر اصفهان، بیشترین درصد کلاس و تراکم لکّه و نمایهی بزرگترین اندازهی لکّه مربوط به اراضی کشاورزی است و میانگین اندازهی لکّهی اراضی بایر و مرتع بیشترین مقدار است. در طول ترانسکت ها علاوهبر تغییر انواع کاربری ها، تغییر در مقادیر متریک های مختلف نیز مشاهده شد. متریک تراکم لکّه و تراکم حاشیه بهسمت مرکز شهر افزایش یافت. به طور کلّی نتایج حاصل نشان داد، میانگین اندازهی لکّه در حواشی ترانسکت بیشتر است و بهعکس تراکم لکّه و تراکم حاشیه در مرکز شهر مقادیر بیشتری دارد. از این نتایج میتوان چنین برداشت کرد که مقادیر تراکم لکّه و تراکم حاشیه با توسعهی شهری افزایش یافته است. این مطالعه نشان داد در طول ترانسکت ها علاوهبر تغییرات کاربری ها، شکل و تراکم لکّه ها نیز تغییر کرده است و روند این تغییرات در دو ترانسکت از هم متفاوت است.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- علیرضا سفیانیان — استادیار گروه محیط زیست، دانشکدهی منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان
- زهرا مختاری — کارشناس ارشد محیط زیست، دانشکدهی منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان
- سیّد جمالالدّین خواجهالدّین — دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدهی منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان
- حمید رضا ضیایی — کارشناس ارشد سنجش از دور و سامانهی اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه شهید چمران اهواز